Onderzoek & concept door Toets-Mij.nl

Prestatiedrukmonitor 2026: hoe ervaren jongeren druk op de middelbare school?

Van cijfers moeten halen tot het kiezen van een ‘perfecte’ vervolgopleiding, jongeren ervaren meer druk dan ooit. Scholieren vragen zich af: “Doe ik het wel goed genoeg?”. Ouders vragen zich af: “Is dit normaal? En "hoe steun ik mijn kind?” 

Met de Prestatiedrukmonitor Nederland 2026 brengt Toets-Mij.nl voor het eerst data samen uit landelijke monitors, regiovergelijkingen en gedragsinzichten om één vraag te beantwoorden:

Hoe groot is de prestatiedruk onder Nederlandse jongeren en wat kunnen ouders én scholen eraan doen?

Ontwikkeling over de afgelopen jaren

De prestatiedruk onder Nederlandse jongeren is de afgelopen twee decennia sterk gestegen. Uit de NJi-databank blijkt dat het percentage leerlingen in het voortgezet onderwijs dat veel of regelmatig druk door schoolwerk ervaart, is gestegen van ongeveer 16% in 2001 naar circa 47% in 2025 (1)(2). Dat betekent dat de ervaren schooldruk in twintig jaar tijd bijna is verdrievoudigd.

Meerdere bronnen bevestigen dat prestatiedruk al jaren stijgt. Tijdens corona nam de stress verder toe door onzekerheid, online lessen en leerachterstanden. CBS laat zien dat jongeren in 2021 duidelijk meer stress en prestatiedruk ervoeren dan vóór de pandemie, met schooldruk en angst om achter te raken als grootste triggers (8)(9).

Na corona zakte de druk niet weg, integendeel. De Jeugdmonitor 2024 laat zien dat jongvolwassenen nog steeds rond de 55% prestatiedruk rapporteren (7). Ook de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 signaleert dat prestatiedruk in alle regio’s hoog blijft, zonder tekenen van herstel.

Steeds duidelijker wordt dat prestatiedruk geen tijdelijk verschijnsel meer is, maar een structureel probleem. Jongeren voelen het hele jaar door spanning, door een steeds intensievere toetscultuur, hogere verwachtingen, sociale vergelijking en druk vanuit thuis (1)(3)(5).

Kort gezegd: prestatiedruk is geen piek maar een blijvende trend, die na corona niet is afgenomen. Dat maakt de Prestatiedrukmonitor Nederland 2026 urgenter dan ooit.

Definities van 'Prestatiedruk'

Maar wat verstaan we eigenlijk onder prestatiedruk? Voor we de cijfers induiken, eerst kort de definitie.

  • Prestatiedruk: prestatiedruk is de spanning of stress die iemand ervaart door de verwachting om te moeten presteren. Deze druk kan van buiten komen (bijvoorbeeld van school, ouders of omgeving), maar ontstaat vaak ook van binnenuit, doordat iemand hoge eisen aan zichzelf stelt of bang is om te falen.

De belangrijkste bevindingen in één oogopslag

  • Prestatiedruk bijna verdrievoudigd sinds 2001: Van 16% (2001) naar 47% (2025) onder scholieren die regelmatig of veel druk door schoolwerk ervaren (4).
  • Meisjes ervaren structureel meer druk dan jongens: 52,2% van de meisjes vs. 37,4% van de jongens (6).
  • Vwo- en havo-scholieren ervaren meer druk door schoolwerk dan vmbo-scholieren: Door doorgroeidruk, toetsintensiteit en hoog prestatieniveau (16).
  • Grote regionale verschillen: Van 50% tot 61,3% prestatiedruk tussen GGD-regio’s (12).

De stille prestatiedrukepidemie

Van hoge cijfers moeten halen tot het kiezen van een ‘perfecte’ vervolgopleiding, steeds meer Nederlandse jongeren ervaren druk. Ouders voelen de gevolgen vaak pas echt wanneer ze meekijken of meedoen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) zegt 61% van de jongeren tussen 12 en 30 jaar regelmatig of vaak prestatiedruk te ervaren (3).

Bij scholieren in het voortgezet onderwijs, bijvoorbeeld 16-jarigen, ligt dit percentage op ruim 50%: het NJi noemt 51,3% van 16-jarigen. 

Het is niet alleen de hoeveelheid druk, maar ook de aard ervan: jongeren geven aan dat zij de druk vooral zichzelf opleggen (74 %), maar ook dat school (40 %) en ouders (32 %) een rol spelen (2).

Dat maakt prestatiedruk niet zomaar een individueel probleem, het is een maatschappelijk signaal. Zoals Anita Kraak van het NJi aangeeft: “De balans is zoek. We moeten het idee dat alles maakbaar is loslaten en accepteren dat de toekomst ook onzeker is.” (5)

Uitsplitsing per regio, leeftijd, geslacht en niveau

Nederland: meeste druk in Amsterdam, Groningen & Haaglanden

De verschillen tussen regio’s zijn aanzienlijk. Tussen GGD-regio’s varieert het aandeel jongeren met hoge prestatiedruk van 50% tot ruim 61%. In sommige regio’s ervaart dus bijna twee derde van de jongeren structureel druk (12).

Top 3 hoogste prestatiedruk (GGD-regio’s):

  • Amsterdam – 61,3%
  • Groningen – 60,6%
  • Haaglanden – 59,6%

Top 3 laagste prestatiedruk:

  • Zeeland – 50,0%
  • IJsselland – 50,7%
  • Twente – 51,3%

Leeftijd: prestatiedruk piekt vanaf 15 jaar

Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 blijkt dat prestatiedruk duidelijk toeneemt naarmate jongeren ouder worden. Jongeren van 12–14 jaar rapporteren vooral interne druk (“ik moet het goed doen”), terwijl leerlingen van 15–16 jaar vaker spreken over druk door toetsen, profielkeuzes en de voorbereiding op het examenjaar (16).

Ook het NJi laat zien dat onder 16-jarigen meer dan de helft regelmatig of vaak prestatiedruk ervaart (2). Deze stijging valt samen met de jaren waarin het aantal toetsmomenten, PTA’s en overgangsdruk sterk toeneemt.

Kernpunt: de kwetsbaarste leeftijdsgroep (15–16 jaar) is precies de groep die het meest te maken krijgt met toetsdruk en keuzestress.

Geslacht: meisjes ervaren structureel meer druk dan jongens

Volgens het CBS ervaren meisjes significant meer prestatiedruk dan jongens. Meisjes rapporteren vaker stress rondom schoolresultaten, sociale verwachtingen en perfectionisme, patronen die ook in latere metingen terugkomen.

Jongens ervaren wel druk, maar geven vaker aan dat deze specifiek gekoppeld is aan bepaalde vakken of toetsmomenten (6).

Schoolniveau: hoogste druk op het havo, andere druk op het vmbo

Onder zowel NJi-data als GGD GHOR-onderzoek zien we duidelijke verschillen per onderwijstype:

  • Vwo-leerlingen ervaren hoge structurele prestatiedruk, mede door de hoge verwachtingen richting vervolgopleidingen en intensieve toetsprogramma’s.
  • Havo-leerlingen rapporteren de hoogste prestatiedruk én motivatieproblemen: ze voelen druk om het “net goed genoeg” te doen, maar ervaren tegelijkertijd minder autonomie.
  • Vmbo-leerlingen ervaren relatief minder structurele druk dan vwo'ers, maar juist meer omgevingsdruk vanuit thuis en stress rondom de overgang naar het mbo.

Deze patronen komen overeen met de landelijke cijfers in de Gezondheidsmonitor Jeugd: hoe zwaarder de onderwijsroute, hoe hoger de ervaren druk.
 

Oorzaken van prestatiedruk

Uit de gecombineerde data van het NJi, RIVM/GGD, VZinfo en CBS blijkt dat prestatiedruk onder jongeren niet één oorzaak heeft, maar ontstaat uit een complex samenspel van school, sociale omgeving en persoonlijke factoren. De bronnen zijn opvallend eensgezind over welke factoren het zwaarst wegen.

  1. Overvolle toetskalenders
  2. Zelfgecreëerde druk / perfectionisme
  3. Sociale vergelijking (TikTok/Instagram)
  4. Hoge verwachtingen thuis
  5. Onzekerheid over toekomstige studieroute
  6. Te weinig rust en te veel prikkels
  7. Schaduwonderwijs-cultuur (bijlesnorm)

Hoewel niet expliciet benoemd in één dataset, signaleren NJi- en GGD-rapportages dat jongeren steeds vaker te maken krijgen met bijles, examentrainingen en extra cursussen. Dit draagt bij aan het gevoel dat “iedereen óók nog iets extra’s doet”, waardoor prestatienormen verder omhoog gaan (5)(11).

Kortom: het probleem zit niet in één factor. Het is structureel.

Oplossingen volgens scholieren en ouders

Ondanks de toegenomen prestatiedruk zijn jongeren en ouders opvallend eensgezind over wat wél helpt. De oplossingen liggen deels bij scholen, maar ook thuis en in hoe jongeren zelf leren omgaan met verwachtingen.

1. Oefenen zonder cijferdruk

Uit meerdere onderzoeken blijkt dat jongeren het meest gebaat zijn bij oefenen zonder beoordeling (5)(9). Formatief leren voelt veilig: fouten horen bij het proces, niet bij “niet goed genoeg zijn”.

2. Minder toetsmomenten, meer voorspelbaarheid

Onvoorspelbaarheid is een van de grootste stressfactoren. Leerlingen vragen om minder spontane toetsen, ruimere voorbereidingstijd en duidelijke verwachtingen. Overzichtelijke toetskalenders verlagen de druk merkbaar.

3. Betere balans: rust, planning en minder overbelasting

Een vol rooster, voortdurende online prikkels en gebrek aan structuur vergroten de druk. Rustmomenten, planning en haalbare doelen helpen jongeren beter herstellen.

4. Meer ruimte voor gesprek en steun

Jongeren ervaren minder druk wanneer mentoren, docenten en ouders open praten over stress. Een gesprek zonder oordeel werkt direct verlagend.

5. Duidelijke en realistische verwachtingen van ouders

32% ervaart druk vanuit thuis. Ouders helpen door verwachtingen bij te stellen, falen te normaliseren, minder op cijfers te focussen en meer op inzet en proces. Dit verlaagt stress en verhoogt motivatie.

6. Digitale ondersteuning die wél werkt

Bijles kan druk verhogen, maar digitale oefenmogelijkheden zonder cijfervergelijking doen het tegenovergestelde. Realistische oefentoetsen en duidelijke uitleg vergroten het vertrouwen, een van de belangrijkste voorspellers van minder stress.

Wat kunnen we hiervan leren?

De Prestatiedrukmonitor Nederland 2026 laat duidelijk zien dat jongeren vooral behoefte hebben aan oefenen zonder druk, duidelijke verwachtingen en feedback in plaats van cijfers. De aanpak van ToetsMij.nl sluit rechtstreeks aan op wat de belangrijkste onderzoeken aanraden:

  1. Geen cijfers → minder druk, meer motivatie
  2. Realistische oefentoetsen die écht lijken op de toets op school
  3. Formatieve feedback: fouten zijn leermomenten
  4. Minder afhankelijkheid van bijles → minder druk & lagere kosten
  5. ToetsMij creëert een omgeving van vertrouwen, zonder tijdsdruk

De psychologie achter prestatiedruk laat zien dat vertrouwen de grootste buffer is tegen stress.
Met ToetsMij kunnen leerlingen eerst oefenen, fouten maken, uitleg lezen en opnieuw proberen, voordat de echte toets komt.

Jongeren die regelmatig oefenen:

  • scoren beter
  • ervaren minder stress
  • voelen zich beter voorbereid

Dit sluit nauw aan bij aanbevelingen van NJi, RIVM en GGD: maak leren veilig, voorspelbaar en behapbaar.

Bronnen

  1. KidsRights & Universiteit Leiden. (2025). State of Youth NL – Prestatiedrukrapport 2025.
    Bestand afkomstig uit rapport: State of Youth NL Rapport Prestatiedruk.pdf.
  2. Nederlands Jeugdinstituut (NJi). (2024). Cijfers prestatiedruk.
    https://www.nji.nl/cijfers/prestatiedruk
  3. Nederlands Jeugdinstituut (NJi). (2024). 61 procent van jongeren voelt prestatiedruk.
    https://www.nji.nl/actueel/61-procent-van-jongeren-voelt-prestatiedruk
  4. Nederlands Jeugdinstituut (NJi). (z.d.). Databanken – cijfers prestatiedruk.
    https://www.nji.nl/databanken/cijfers/cijfers-over-prestatiedruk
  5. Nederlands Jeugdinstituut (NJi). (2024). Prestatiedruk: neem signalen van jongeren serieus.
    https://www.nji.nl/actueel/prestatiedruk-neem-signalen-van-jongeren-serieus
  6. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021). Meisjes voelen meer prestatiedruk dan jongens.
    https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/50/meisjes-voelen-meer-prestatiedruk-dan-jongens
  7. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2024). Jeugdmonitor 2024 – Welzijn van jongvolwassenen.
    https://longreads.cbs.nl/jeugdmonitor-2024/welzijn-van-jongvolwassenen/
  8. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021). Welzijn en stress bij jongeren in coronatijd – Samenvatting.
    https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2021/welzijn-en-stress-bij-jongeren-in-coronatijd/samenvatting
  9. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021). Welzijn en stress bij jongeren in coronatijd – Risico- en beschermende factoren.
    https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2021/welzijn-en-stress-bij-jongeren-in-coronatijd/4-risico-en-beschermende-factoren
  10. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). (2023). Gezondheidsmonitor Jeugd – Prestatiedruk (StatLine dataset 50131NED).
    https://statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50131NED/table
  11. GGD GHOR Nederland. (2024). Rapportage Verdiepend onderzoek Gezondheidsmonitor Jeugd 2023.
    https://ggdghor.nl/wp-content/uploads/2024/11/Rapportage-Verdiepend-onderzoek-Gezondheidsmonitor-Jeugd-2023.pdf
  12. VZinfo (RIVM). (2023). Prestatiedruk – regionale cijfers.
    https://www.vzinfo.nl/mentale-gezondheid/regionaal/prestatiedruk
  13. State of Youth. (2024). Preferendum Prestatiedruk.
    https://www.stateofyouth.nl/preferenda-nl/preferendum/prestatiedruk-MCN7GNZ44KWJD3JDDQSKX4MDJL5M
  14. VO-raad. (2021). Verslechtering mentale gezondheid jongeren en toename schooldruk.
    https://www.vo-raad.nl/nieuws/verslechtering-mentale-gezondheid-jongeren-en-toename-schooldruk
  15. HBSC Nederland / Universiteit Utrecht / Trimbos-instituut. (2021). HBSC 2021: Gezondheid en welzijn van scholieren in Nederland.
    https://www.trimbos.nl/kennis/hbsc/
  16. Trimbos-instituut. (z.d.). Scholierenmonitor – Druk door schoolwerk.
    https://cijfers.trimbos.nl/scholierenmonitor/mentale-gezondheid/druk-door-schoolwerk/