Klimaten en het klimaatsysteem van Koeppen: klimaatgrafieken lezen

Weer en klimaat zijn niet hetzelfde

Weer is de toestand van de atmosfeer op een bepaald moment: het regent nu, het is achttien graden. Klimaat is het gemiddelde weer over een lange periode, meestal dertig jaar. Een koude zomer verandert het klimaat dus niet, en een enkele hete dag zegt niets over klimaatverandering.

Voor klimaat gebruik je twee gegevens: de gemiddelde maandtemperatuur en de gemiddelde maandneerslag. Uit die twaalf paar getallen kun je alles afleiden wat je over het klimaat van een plek moet weten.

Wat bepaalt het klimaat van een plek?

Voordat je met codes werkt, moet je weten waarom het klimaat van plek tot plek verschilt. Die oorzaken heten klimaatfactoren en er zijn er zes die je moet kennen.

Deze zes factoren zijn het antwoord op elke vraag die begint met waarom is het in plaats X warmer, kouder, droger of natter dan in plaats Y. Bij zulke vragen levert het punten op als je twee of drie factoren benoemt in plaats van een.

Het systeem van Koeppen

De Duits-Russische klimatoloog Wladimir Köppen bedacht rond 1900 een indeling die vertrekt vanuit de vegetatie. Zijn gedachte was: waar dezelfde soort plantengroei van nature voorkomt, is het klimaat vergelijkbaar. Daarom liggen de grenzen tussen zijn klimaten precies bij de temperatuur- en neerslagwaarden waarbij de vegetatie verandert.

Let op de plek van B in dit rijtje. A, C, D en E zijn ingedeeld op temperatuur en volgen elkaar netjes op van warm naar koud. B valt daarbuiten, want die groep is ingedeeld op neerslag. Een droog klimaat kan zowel heet als koud zijn: de Sahara en de Gobi vallen beide onder B.

Dat betekent ook iets voor de volgorde waarin je een code bepaalt: je moet altijd eerst controleren of het gebied droog is, want dat gaat voor op de temperatuurindeling.

De tweede en derde letter

De hoofdletter is nooit genoeg. De tweede letter zegt bij A, C en D iets over de neerslagverdeling en bij B over de mate van droogte. Bij C en D komt er nog een derde letter bij voor de temperatuur van de zomer of winter.

De kleine letters die de neerslag aangeven, hebben een vaste betekenis die je kunt onthouden: f van feucht betekent het hele jaar vochtig, s van sommertrocken betekent droge zomer, w van wintertrocken betekent droge winter en m staat voor moesson.

Bij B en E werken de tweede letters anders: daar geven ze een subtype aan in plaats van een neerslagverdeling. BW is de woestijn, BS de steppe, EF het permanente ijs en ET de toendra.

Een klimaatgrafiek lezen

Een klimaatgrafiek zet twee gegevens in een figuur. De neerslag staat als blauwe staven en hoort bij de rechteras in millimeters. De temperatuur staat als rode lijn en hoort bij de linkeras in graden Celsius. Op de horizontale as staan de twaalf maanden.

Lees eerst altijd de assen. Er zijn twee assen met verschillende eenheden en de meest gemaakte fout op een toets is dat leerlingen de neerslag van de temperatuuras aflezen of omgekeerd. Controleer ook of de assen bij nul beginnen, want dat is niet altijd het geval en het beïnvloedt de indruk die de grafiek geeft.

Dat laatste is een handige controle die veel leerlingen vergeten. Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen omgekeerd, dus een grafiek met de hoogste temperatuur in januari hoort bij een plek onder de evenaar. Bij een tropisch klimaat werkt die truc niet, want daar is de temperatuur het hele jaar vrijwel gelijk.

Stappenplan: van grafiek naar Koeppen-code

Loop deze stappen altijd in dezelfde volgorde af. Sla stap 1 niet over, want die gaat voor alle andere.

Op een examen krijg je bij dit soort vragen bijna altijd een tabel met de precieze grenswaarden mee, of je gebruikt de Grote Bosatlas. Je hoeft de exacte formules voor de droogtegrens dus niet uit je hoofd te kennen, maar de volgorde van de stappen wel.

Vier klimaten naast elkaar

De beste manier om het systeem te leren is door grafieken te vergelijken. Deze vier voorbeelden dekken de belangrijkste typen.

Kijk vooral naar de amplitude, dus het verschil tussen de warmste en de koudste maand. Manaus heeft er nauwelijks een, en dat is typisch voor de tropen: de zonnestand verandert er weinig. De Bilt en Tromsø hebben een vergelijkbare amplitude maar een heel ander niveau, wat het effect van de breedteligging laat zien.

Nederland heeft de code Cfb: gematigd, het hele jaar neerslag, met een koele zomer. De b in de derde positie betekent dat de warmste maand onder 22 graden blijft. Zou de zomer warmer zijn, zoals in het zuiden van Frankrijk, dan werd het Cfa.

Fouten die op toetsen het vaakst voorkomen

Deel deze pagina met je vrienden