Seksualiteit: grenzen, geaardheid, gender en soa’s

Seksualiteit is meer dan voortplanting

Biologisch gezien draait voortplanting om een eicel en een zaadcel die samenkomen. Seksualiteit is een veel breder begrip. Het gaat over verliefdheid en aantrekkingskracht, over vriendschap en relaties, over hoe je je in je eigen lichaam voelt, en over wat je met een ander wel en niet wilt doen.

Voortplanting is dan ook niet de enige reden waarom mensen seks hebben. Genegenheid en het fijn vinden om dicht bij iemand te zijn, horen er net zo goed bij. Dat soort aspecten van seksualiteit staan los van kinderen krijgen.

In de puberteit wordt dit allemaal veel belangrijker. Je lichaam verandert, je kijkt anders naar anderen en je ontdekt geleidelijk wat bij jou past. Belangrijk om te weten: dit gebeurt bij iedereen in een eigen tempo. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop je iets zou moeten voelen of doen.

Wensen, grenzen en toestemming

Iedereen heeft wensen en grenzen. Een wens is wat je graag wilt, een grens is waar het voor jou ophoudt. Grenzen verschillen per persoon en per moment. Wat je vandaag prettig vindt, wil je morgen misschien niet. Dat mag je helemaal zelf beslissen.

Toestemming, ook wel consent genoemd, is daarom de basis van elk seksueel contact. Toestemming betekent dat allebei de mensen het echt willen en dat ook laten merken. Zwijgen is geen toestemming. Ja zeggen omdat je bang bent voor de reactie van de ander is ook geen toestemming. Toestemming geldt bovendien voor één ding op één moment, en je mag altijd stoppen en je toestemming intrekken.

Gaat iemand over jouw grens, dan heet dat seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat is een breed begrip. Het loopt van ongewenste opmerkingen en aanrakingen tot aanranding en verkrachting. Seks zonder toestemming is strafbaar, en het is nooit de schuld van degene die het overkomt.

Online gelden dezelfde regels. Het sturen of ontvangen van seksueel getinte berichten, naaktfoto’s of -video’s heet sexting. Zodra zo’n bericht of beeld bij iemand komt, heb je er geen controle meer over. Het maken of verspreiden van naaktbeelden kan strafbaar zijn. Stuur een naaktbeeld van iemand anders nooit door zonder toestemming, en wees voorzichtig met foto’s of filmpjes die je van jezelf hebt gemaakt.

Op wie je valt, en wie je bent

Seksuele geaardheid, ook wel seksuele oriëntatie genoemd, is op wie je verliefd wordt of tot wie je je aangetrokken voelt. Als je valt op mensen van een ander geslacht, dan ben je heteroseksueel. Val je op mensen van hetzelfde geslacht, dan ben je homoseksueel of lesbisch, en val je op beide geslachten, dan ben je biseksueel. Mensen die zich tot niemand seksueel aangetrokken voelen, heten aseksueel.

Gender is iets anders dan geaardheid. Geslacht gaat over lichamelijke geslachtskenmerken. Genderidentiteit gaat over hoe je jezelf ervaart: als jongen of man, meisje of vrouw, allebei of geen van beide. Bij de meeste mensen past hun genderidentiteit bij hun geslacht; dan zijn ze cisgender. Past de genderidentiteit niet bij het geslacht, dan is iemand transgender. Iemand die zich niet als man of vrouw ziet, kan zich non-binair noemen. Bij een klein deel van de mensen passen de lichamelijke geslachtskenmerken niet volledig binnen de gebruikelijke indeling in mannelijk of vrouwelijk; dat noemen we intersekse.

Al die woorden zijn beschrijvingen, geen hokjes waar je precies in moet passen. Jij weet het zelf het beste. En misschien weet je het zelf ook wel niet, of nog niet. Sommige mensen weten al jong hoe het voor hen zit, anderen komen er veel later achter.

Zwangerschap voorkomen met voorbehoedsmiddelen

Voorbehoedsmiddelen, ook wel anticonceptie genoemd, zijn bedoeld om zwangerschap te voorkomen. Ze werken op verschillende manieren. Je kunt de anticonceptiemethoden indelen in methodes met en zonder hormonen:

1. Hormonale middelen. De anticonceptiepil, prikpil, pleister, ring en het staafje onder de huid remmen vooral de eisprong. Een hormoonspiraaltje zorgt ervoor dat het slijm in de baarmoedermond dikker wordt, waardoor zaadcellen daar minder goed doorheen komen. Het wordt in de baarmoeder geplaatst en blijft jarenlang werken.
2. Middelen zonder hormonen. Het koperspiraaltje werkt doordat het koper erin de zaadcellen onschadelijk maakt. Verder zijn er nog barrièremiddelen. Die houden de zaadcellen tegen. Het condoom is daarvan het bekendste voorbeeld. Er bestaat ook een vrouwencondoom, dat niet over de penis wordt geschoven, maar juist in de vagina wordt ingebracht.

Als er geen voorbehoedsmiddel is gebruikt of als er iets misgaat met een voorbehoedsmiddel, dan kan een morning-afterpil binnen een paar dagen een zwangerschap alsnog voorkomen. De morning-afterpil werkt door de eisprong uit te stellen. Hoe eerder, hoe beter. Ook het koperspiraaltje kan nog binnen enkele dagen na onbeschermde seks worden geplaatst om de zwangerschap te voorkomen. Het gebruik van de morning-afterpil of het koperspiraaltje na onbeschermde seks heet noodanticonceptie.

Er bestaan ook anticonceptiemethoden die minder betrouwbaar zijn. Bij periodieke onthouding heb je geen seks rond de eisprong, en bij coïtus interruptus trekt de man zich voor de zaadlozing terug. In allebei de gevallen gaat het vaak mis.

Soa’s: seksueel overdraagbare aandoeningen

Een soa, de afkorting voor een seksueel overdraagbare aandoening, is een infectie die via seksueel contact kan worden overgedragen. Ze heten ook wel geslachtsziekten. De veroorzakers zijn bacteriën, virussen of parasieten. Die kunnen worden overgedragen via contact met slijmvliezen of huid en via lichaamsvloeistoffen zoals sperma, vaginaal vocht of bloed.

Enkele voorbeelden: chlamydia wordt veroorzaakt door een bacterie en komt onder jongeren veel voor. HPV is een virus waartegen een vaccinatie bestaat. Ook hiv, dat aids kan veroorzaken, is een soa.

Vervelend genoeg voel je een soa vaak niet. Veel besmettingen geven weinig of geen klachten, terwijl je ze ondertussen wel kunt doorgeven. Bovendien kunnen ze op lange termijn toch schade veroorzaken als je ze niet behandelt, bijvoorbeeld aan de vruchtbaarheid.

Sommige soa-infecties kunnen vanzelf verdwijnen, andere niet. Je kunt je laten testen bij de huisarts of bij de GGD. De meeste soa’s zijn met medicijnen goed te behandelen; een paar zijn niet te genezen maar wel met medicijnen onder controle te houden.

Goed om te weten: de pil biedt geen bescherming tegen soa’s, maar alleen tegen ongewenste zwangerschap. Wil je ook soa’s voorkomen, dan is naast de pil ook een condoom nodig.

Het condoom doet twee dingen tegelijk

Voorbehoedsmiddelen kunnen beschermen tegen zwangerschap. Het condoom is bijzonder omdat het nog een tweede werking heeft. Het houdt zaadcellen tegen én het vormt een barrière tussen de slijmvliezen. Daardoor wordt de kans kleiner dat veel soa’s worden overgedragen. Condoomgebruik is daarom een belangrijk onderdeel van veilige seks.

Praten helpt, ook als het ongemakkelijk is

Vragen over seksualiteit horen erbij, want niemand weet alles vanzelf. Praten met iemand die je vertrouwt kan je hierbij helpen. Voor medische vragen, een test of een voorbehoedsmiddel kun je naar de huisarts. De GGD houdt spreekuren speciaal voor jongeren. Op school is er meestal een mentor of een vertrouwenspersoon bij wie je terechtkunt.

Misschien vind je het moeilijk om vragen te stellen, maar je hoeft je nergens voor te schamen. Het is juist heel normaal om vragen te hebben.

Is er iets gebeurd waar je niet mee had ingestemd, houd dat dan niet voor jezelf. Vertel het aan een volwassene die je vertrouwt, bijvoorbeeld een ouder, een mentor of de huisarts. Samen bepalen jullie wat de volgende stap is.

Seksualiteit is een lastig onderwerp, zeker op de middelbare school. Daar maak je met veel dingen voor het eerst kennis, en heel veel is nog onzeker of onduidelijk. Het gaat bij seksualiteit dus om veel meer dan alleen of je een goed cijfer op je toets haalt. Heb je vragen die over jezelf gaan, stel ze dan aan een volwassene die je vertrouwt, zoals we hierboven net besproken hebben. En wil je daarnaast ook aan de slag met je toets, check dan onze oefentoetsen voor biologie!

Deel deze pagina met je vrienden