Voorzetsels in het Duits: vaste naamval en keuzevoorzetsels

Waarom voorzetsels de naamval bepalen

In het Duits hoort bij elk voorzetsel een vaste naamval. Staat er een voorzetsel voor een woordgroep, dan hoef je niet meer te kijken naar de functie in de zin: het voorzetsel beslist. Dat maakt voorzetsels tot de snelste manier om naamvallen goed te krijgen, want je hoeft alleen rijtjes te kennen.

Vergelijk twee zinnen met hetzelfde werkwoord. In Ich gehe mit dem Freund staat dem omdat mit de 3e naamval vraagt. In Ich gehe ohne den Freund staat den omdat ohne de 4e naamval vraagt. Het werkwoord gehen doet er niets aan toe.

Voorzetsels met altijd de 4e naamval

Dit is het kortste rijtje en daarom het rijtje om als eerste te leren.

De eerste vijf vormen samen het ezelsbruggetje DOGFU: durch, ohne, gegen, für, um. Sommige methodes gebruiken de zin durch für gegen ohne um als rijtje op melodie. Welke variant je kiest maakt niet uit, zolang je hem in een paar seconden kunt opzeggen.

Let op entlang: dat woord staat meestal achter het zelfstandig naamwoord, niet ervoor, en toch krijgt het de 4e naamval.

Voorzetsels met altijd de 3e naamval

Dit rijtje is langer, maar het komt in gewone zinnen het vaakst voor. Vooral mit, nach, bei en zu gebruik je constant.

De eerste zeven vormen het klassieke ezelsbruggetje aus bei mit nach seit von zu. Veel leerlingen leren dat op de melodie van een liedje, omdat de klank van het rijtje makkelijker blijft hangen dan de losse woorden.

Let op: nach en zu betekenen beide naar

Voor een richting gebruik je nach bij landen en steden zonder lidwoord: nach Berlin, nach Deutschland. Je gebruikt zu bij personen en gebouwen: zum Arzt, zur Schule. Bij landen met een lidwoord gebruik je in met de 4e naamval: in die Schweiz, in die Niederlande.

De negen keuzevoorzetsels en de 7-2-regel

Negen voorzetsels kunnen zowel de 3e als de 4e naamval krijgen. Ze heten keuzevoorzetsels of in het Duits Wechselpräpositionen. Welke naamval het wordt, hangt af van de vraag die je kunt stellen.

De naam 7-2-regel komt van het aantal voorzetsels dat je in totaal moet kennen: zeven met altijd de 3e naamval en twee mogelijkheden bij de keuzevoorzetsels. Sommige methodes noemen het de 4-3-regel, omdat je bij elk keuzevoorzetsel kiest tussen de 4e en de 3e naamval. Het gaat om dezelfde regel.

Wo of wohin: het beslisschema

De keuze tussen de 3e en de 4e naamval maak je met een van deze twee vragen. Stel de vraag altijd bij het werkwoord, niet bij het voorzetsel.

Kijk naar het verschil tussen deze twee zinnen. In Ich hänge das Bild an die Wand is er beweging: het schilderij gaat naar de muur toe, dus 4e naamval. In Das Bild hängt an der Wand is er geen beweging: het hangt er al, dus 3e naamval.

Een valkuil is dat leerlingen naar het voorzetsel kijken in plaats van naar het werkwoord. In Ich laufe in dem Park is er wel beweging, maar die beweging blijft binnen de plek. Je loopt rondjes in het park en gaat er niet naar toe. Daarom is het de 3e naamval. In Ich laufe in den Park ga je het park binnen en is het de 4e naamval. Beweging alleen is dus niet genoeg: de vraag is of de beweging de grens over gaat.

Voorzetsels met de 2e naamval

Deze groep komt minder vaak voor, maar op havo en vwo wordt hij wel getoetst. Ze zijn vooral formeel en je ziet ze veel in schriftelijke teksten.

In spreektaal hoor je deze voorzetsels vaak met de 3e naamval, bijvoorbeeld wegen dem Wetter. Op school wordt de 2e naamval gerekend als het correcte antwoord.

Samentrekkingen: im, ins, am, zur en de rest

Sommige voorzetsels smelten in het Duits samen met het lidwoord. Dat is niet optioneel: je hoort ze bijna altijd samengetrokken en op een toets wordt de samengetrokken vorm verwacht.

Het paar im en ins is het handigst om te kennen, want daaraan zie je direct de 7-2-regel in actie. Im betekent dat je er al bent en ins betekent dat je erheen gaat.

Vaste combinaties die je uit je hoofd moet kennen

Een aantal uitdrukkingen volgt de regels niet logisch of gebruikt een ander voorzetsel dan het Nederlands. Leer deze als losse eenheden.

Het paar zu Hause en nach Hause is een klassieke toetsvraag. Het volgt precies de wo en wohin-logica: zu Hause is waar, nach Hause is waarheen.

Fouten die je makkelijk kunt voorkomen

Bijna alle fouten in deze lijst zijn terug te brengen tot twee dingen: een rijtje dat nog niet vastzit, of de wo en wohin-vraag die niet is gesteld. Loop bij het nakijken van een toets eerst alle voorzetsels langs en check ze op die twee punten.

Deel deze pagina met je vrienden