Burgerschap in de aardrijkskunde: leefbaarheid en samenleven

Bij het vak aardrijkskunde in de onderbouw van de middelbare school is burgerschap een belangrijk onderwerp. Burgerschap gaat om jouw rol in je omgeving en de verbondenheid met de wereld. Ook de manier waarop we in Nederland en andere landen samenleven komt aan bod. In dit artikel geven we je uitleg over leefbaarheid, de multiculturele samenleving en wereldburgerschap. Zo leer je in dit artikel precies wat je voor het vak aardrijkskunde in de onderbouw van het voortgezet onderwijs over burgerschap moet weten.

Wat is leefbaarheid?

Leefbaarheid gaat over hoe fijn het is om ergens te wonen en te leven. Het gaat dus over de woonomgeving en de voorzieningen die daar wel of juist niet zijn. De voorzieningen en de inrichting van een wijk of regio bepalen samen de leefbaarheid.

Voorbeelden van factoren die de leefbaarheid verbeteren zijn:

• Veel groen
• Goede fietspaden
• Veel voorzieningen, zoals scholen en winkels.
• Veiligheid op straat.

Voorbeelden van factoren die de leefbaarheid verminderen zijn:

• Veel drukke wegen
• Weinig groen
• Slecht onderhouden woningen
• Weinig voorzieningen

De leefbaarheid in Nederland (en ook in andere landen) verschilt per gebied. Je kunt de leefbaarheid op verschillende niveaus bekijken. Bekijk de leefbaarheid bijvoorbeeld per wijk, dorp of stad en je zult duidelijk verschillen zien. Een wijk in het centrum van een drukke stad scoort anders op het gebied van leefbaarheid dan een rustige buitenwijk in het groen. 

Dus onthoud: leefbaarheid bepaalt hoe fijn het is om op een plek te wonen. Leefbaarheid wordt beïnvloed door factoren zoals voorzieningen, bereikbaarheid en de inrichting van de omgeving.

Leefbaarheid begrijpen: van beschrijven tot verbeteren

De leefbaarheid van een plek beschrijven doe je aan de hand van verschillende criteria. De belangrijkste criteria bij het beschrijven van de leefbaarheid van een plek zijn:

• Woningen: Het aantal, het soort en het onderhoudsniveau van de huizen.
• Verkeer: De hoeveelheid verkeer, de bereikbaarheid en de veiligheid van de wegen.
• Veiligheid: Voelen mensen zich veilig en is er veel of juist weinig criminaliteit?
• Groen: Is er veel of juist groen in de wijk?
• Voorzieningen: Zijn er veel of weinig voorzieningen, zoals winkels, scholen en sportclubs?

Als je de leefbaarheid van een gebied kunt beschrijven, moeten leerlingen HAVO/VWO leerlingen ook de verschillen tussen leefbaarheid in verschillende gebieden kunnen verklaren. Hiervoor vergelijk je de aanwezige criteria en bedenk je welke effecten die criteria op de leefbaarheid van die gebieden hebben

Als VWO leerling moet je in de onderbouw ook oplossingen kunnen verzinnen voor leefbaarheidsproblemen. Dit doe je door de problemen in kaart te brengen en per probleem een passende oplossing te bedenken, zoals: 

Kortom: je kunt de leefbaarheid van een gebied beschrijven aan de hand van verschillende factoren, zoals voorzieningen en groen. Ook verschillen tussen gebieden en oplossingen kunnen aan de hand van die factoren worden bedacht.

Wat is een multiculturele samenleving?

Een multiculturele samenleving is een samenleving waar mensen uit veel verschillende culturen samenleven. Nederland is een goed voorbeeld van een multiculturele samenleving. Door migratie zijn er in Nederland veel bevolkingsgroepen komen wonen, waardoor er in de loop van de tijd een multiculturele samenleving is ontstaan.

De cultuurverschillen tussen deze bevolkingsgroepen zijn in het dagelijks leven regelmatig zichtbaar. Denk hierbij bijvoorbeeld aan:

• De taal die mensen spreken. Zo hoor je in Nederland op straat niet alleen Nederlands, maar ook Turks, Pools, Papiaments en Engels. 
• De feestdagen die mensen vieren, zoals Kerstmis, het Suikerfeest en Chinees Nieuwjaar.
• Verschillende soorten eten die mensen klaarmaken, zoals hutspot, sushi en couscous. 

Samengevat: Elke culturele bevolkingsgroep binnen een samenleving heeft eigen gebruiken en tradities die in die samenleving naast elkaar bestaan. Precies die samensmelting van verschillende culturen maakt van een samenleving een multiculturele samenleving. 

Spreiding en segregatie: samenleven in steden

Als verschillende groepen mensen vooral gescheiden van elkaar wonen noemen we dat segregatie. De spreiding van verschillende bevolkingsgroepen is niet overal hetzelfde. Er zijn veel verschillen tussen buurten en wijken in steden en dorpen.

Er zijn verschillende oorzaken voor segregatie. Een paar belangrijke redenen waardoor segregatie ontstaat zijn:

• De werkgelegenheid in een regio.
• Het type woningen dat in een wijk staat.
• De hoogte van de woningprijzen. 
• De aanwezigheid van sociale contacten.

De spreiding van bevolkingsgroepen heeft  invloed op de leefbaarheid van een buurt of wijk. Als er bijvoorbeeld veel mensen met een laag inkomen in een wijk bij elkaar wonen, is de kans op slecht onderhouden huizen groter dan in een wijk met een gemiddeld hoog inkomen. Aan de andere kant kan segregatie juist ook zorgen voor sterke sociale banden binnen een wijk, wat een positief effect op de leefbaarheid heeft. 

Aan de multiculturele samenleving zitten zowel voor- als nadelen. Binnen het vak aardrijkskunde in de onderbouw van het voortgezet onderwijs leer je dat het belangrijk is om zelf over deze voor- en nadelen na te denken. Zo kun je jouw eigen mening vormen en goed onderbouwen. 

Wereldburgerschap: verbonden met de hele wereld

Uitleg over wereldburgerschap is in het vak aardrijkskunde in het voortgezet onderwijs erg belangrijk. Jij bent namelijk niet alleen inwoner van Nederland, maar je bent ook een wereldburger. We leven in een mondiale samenleving, waarin internationale samenwerking enorm belangrijk is. Door globalisering zijn mensen en landen van over de hele wereld met elkaar verbonden.

Deze globalisering zie je veel in je dagelijks leven terug. Denk maar eens na over onderstaande voorbeelden:

• Waar komen de onderdelen van je smartphone vandaan?
• Uit welk land komt de sushi die je eet oorspronkelijk?
• Waar wordt de kleding die je draagt gemaakt?
• Waar worden de films en series die je kijkt geproduceerd?

Je komt dan al snel tot de conclusie dat we absoluut in een mondiale samenleving leven.

Internationale samenwerking komt op alle gebieden voor en nadenken over wereldburgerschap is daarom onmisbaar. Wat is jouw eigen rol in de wereld en hoe verhoud je je tot andere mensen en culturen? Welke gevolgen hebben jouw gedrag en keuzes voor mensen in andere landen? Dat zijn vragen waar je bij wereldburgerschap binnen het vak aardrijkskunde in de onderbouw over nadenkt.

Oefenen met burgerschap in Aardrijkskunde

Burgerschap is binnen het vak aardrijkskunde in de onderbouw van het voortgezet onderwijs een breed onderwerp. Van leefbaarheid en de multiculturele samenleving tot jouw rol als wereldburger, het komt allemaal aan bod. Wil je op je eigen niveau met deze onderwerpen oefenen? Maak dan de aardrijkskunde oefentoetsen op Toets-mij.nl en ontdek hoe goed jij dit onderwerp al beheerst en waar je nog even mee moet oefenen.