Duurzaamheid in de aardrijkskunde: omgaan met de aarde

Als het bij het vak aardrijkskunde in de onderbouw van het voortgezet onderwijs over duurzaamheid gaat, gaat het over hoe mensen omgaan met de aarde en haar hulpbronnen. In deze tekst leer je wat je voor het vak aardrijkskunde in de onderbouw over deze kern moet weten. We vertellen je meer over wat duurzaamheid is, hoe milieu en mens invloed hebben op elkaar en hoe een ecologische voetafdruk is opgebouwd. 

Wat is duurzaamheid?

Duurzaamheid betekent dat wij de aarde zo gebruiken dat ook volgende generaties nog goed op deze planeet kunnen leven. De toekomst van de aarde is namelijk grotendeels afhankelijk van ons gedrag. Veel van ons gedrag heeft invloed op de toekomst van de aarde. Denk bijvoorbeeld aan:

• De manier waarop wij energie gebruiken.
• De manier waarop wij grondstoffen winnen en verbruiken.
• Hoe we afval verwerken. 
• Hoeveel uitstoot we produceren.

Niet alleen grote vraagstukken hebben met duurzaamheid te maken, ook dagelijkse keuzes hebben veel invloed op het milieu. 

• Ga je met de auto, de bus of de fiets naar school?
• Doe je alle lampen uit als je een kamer verlaat?
• Lever je statiegeldflesjes en blikjes netjes in als ze leeg zijn?
• Koop je vaak nieuwe kleding of kies je voor tweedehands?

Al die kleine duurzame keuzes hebben uiteindelijk veel invloed op de leefbaarheid van onze planeet. Hoe duurzamer wij leven, hoe beter dat voor onszelf én de volgende generaties is. 

Onthoud: duurzaamheid gaat over de aarde op zo’n manier gebruiken dat volgende generaties onze planeet ook nog kunnen gebruiken. Grote én kleine keuzes hebben daar invloed op.

Wat is een ecologische voetafdruk?

Een ecologische voetafdruk laat zien hoeveel ruimte en hoeveel grondstoffen iemand gebruikt om te leven. Als je wilt weten wat jouw eigen invloed op het milieu is, kun je jouw ecologische voetafdruk berekenen. Voorbeelden van dingen die invloed hebben op jouw ecologische voetafdruk zijn:

• De soort en de hoeveelheid eten dat je eet.
• Het huis waar je in woont.
• De hoeveelheid energie die je op een dag verbruikt.
• De manier waarop je reist.
• Welke kleding je koopt. 

Zo heeft iemand die vaak in het vliegtuig stapt en veel vlees eet een grotere ecologische voetafdruk dan een veganist die enkel met de trein reist.

Om je ecologische voetafdruk te berekenen, kijk je naar verschillende aspecten. Daarom hebben verschillende mensen en landen verschillende ecologische voetafdrukken. Met name welvaart, consumptie en levensstijl hebben hier veel invloed op. De ecologische voetafdruk van mensen in armere delen van de wereld is over het algemeen veel kleiner dan die van mensen in welvarende landen. 

De milieugebruiksruimte hangt ook samen met je ecologische voetafdruk. De milieugebruiksruimte geeft aan hoeveel natuur en grondstoffen de aarde per persoon beschikbaar heeft zonder uitgeput te raken. Als iedereen meer gebruikt dan zijn eigen deel, putten we de aarde uit. 

Kortom: je ecologische voetafdruk laat zien hoeveel ruimte en grondstoffen iemand gebruikt. De milieugebruiksruimte geeft aan hoeveel natuur en grondstoffen de aarde per persoon beschikbaar heeft. Samen zijn de ecologische voetafdruk en de milieugebruiksruimte een manier om te berekenen hoe duurzaam een persoon of een land of regio met de aarde omgaat.

Wat zijn ecosystemen en de draagkracht van de aarde?

Op onze aarde vind je veel verschillende ecosystemen. Denk bijvoorbeeld aan:

• Bossen;
• Steden;
• Woestijnen;
• Zeeën.

Kort uitgelegd is een ecosysteem een gebied waarin mensen, dieren, planten en hun omgeving samenleven. In een ecosysteem is alles met elkaar verbonden en beïnvloeden alle onderdelen elkaar.

Elk ecosysteem heeft een eigen draagkracht en ook de totale aarde heeft een bepaalde draagkracht. Dat betekent dat er een grens is aan hoeveel we als mensen uit de natuur kunnen gebruiken. Als natuur en mens niet meer in harmonie samenleven en wij een ecosysteem overbelasten, kunnen er milieuproblemen ontstaan, zoals:

• Ontbossing;
• Vervuiling;
• Het verdwijnen van diersoorten;
• De uitputting van grondstoffen.

Daarom is het belangrijk om voorzichtig met het milieu en de natuur om te gaan. Alleen dan blijft de aarde bewoonbaar voor toekomstige generaties.

Samengevat: ecosystemen zijn gebieden waarin mensen, dieren, planten en hun omgeving samenleven. Binnen een ecosysteem hangt alles samen. Als we een ecosysteem overbelasten, kan dat grote milieuproblemen tot gevolg hebben.

Natuurlijke hulpbronnen en duurzaam gebruik

Om goed op aarde te kunnen leven, gebruiken wij natuurlijke hulpbronnen. Natuurlijke hulpbronnen zijn grondstoffen die we uit de natuur halen, zoals:

• Water;
• Voedsel;
• Energie.

Zonder die hulpbronnen kunnen wij als mensen niet op aarde leven. Maar die natuurlijke hulpbronnen zijn niet allemaal onbeperkt beschikbaar. Als we die hulpbronnen niet duurzaam gebruiken, raken ze in de toekomst uitgeput of vervuild. Dan hebben we bijvoorbeeld niet meer genoeg schoon drinkwater, terwijl we niet zonder kunnen.

Gelukkig zijn er veel eenvoudige oplossingen waarmee het duurzaam gebruik van de hulpbronnen mogelijk is. Denk aan:

• Zuinig omgaan met energie;
• Vaker de fiets pakken in plaats van de auto;
• Duurzaam geproduceerde kleding kopen;
• Minder vlees eten;
• Afval recyclen;
• Hernieuwbare bronnen, zoals windenergie, gebruiken.

Met kleine veranderingen kunnen we een groot effect teweegbrengen.

Dus: zonder natuurlijke hulpbronnen, zoals water, kunnen wij niet leven. Om ervoor te zorgen dat we ook in de toekomst nog genoeg natuurlijke hulpbronnen hebben, moeten we duurzaam met die bronnen omgaan. Dat kan al met kleine veranderingen in gedrag.

Hoe werken het broeikaseffect en klimaatverandering?

Dat wij op aarde kunnen leven, komt deels door het broeikaseffect. Het broeikaseffect is een natuurlijk effect waardoor de aarde warmte vasthoudt. Zonder dit effect zou het op aarde veel te koud zijn om te leven. Er zijn twee soorten broeikaseffect te onderscheiden.

Het menselijke broeikaseffect heeft dus veel negatieve effecten. Klimaatverandering zorgt onder meer voor:

• Het smelten van het ijs op de polen;
• Meer hittegolven;
• Overstromingen door hevige regen;
• Periode van extreme droogte.

Die gevolgen zijn op de hele aarde voelbaar en hebben veel effect op de leefbaarheid van onze planeet. 

Belangrijk om te onthouden: Het natuurlijke broeikaseffect zorgt ervoor dat onze planeet warm genoeg is om op te wonen. Het menselijke broeikaseffect versterkt het natuurlijke broeikaseffect en heeft daardoor negatieve gevolgen, zoals klimaatverandering.

Oefenen met duurzaamheid in aardrijkskunde

Duurzaamheid is binnen het vak aardrijkskunde in de onderbouw van de middelbare school een belangrijk onderwerp. De manier waarop wij met de aarde en haar hulpbronnen omgaan, heeft veel invloed op de toekomst van onze planeet. In de onderbouw leer je bij aardrijkskunde daarom veel over duurzaamheid, onze ecologische voetafdruk en het menselijke broeikaseffect. Wil jij graag oefenen met vragen over duurzaamheid, milieu en klimaat, zodat je helemaal klaar bent voor je volgende toets? Op Toets-mij.nl oefen je met aardrijkskunde oefentoetsen  op je eigen niveau.