Der, die of das: lidwoorden, geslacht en meervoud in het Duits

Waarom het lidwoord in het Duits zo belangrijk is

In het Nederlands maakt het weinig uit als je de of het verwisselt. Je wordt nog steeds begrepen. In het Duits werkt dat anders, omdat het lidwoord meeverandert met de naamval. Weet je niet of een woord der, die of das is, dan weet je ook niet of het in de 4e naamval den, die of das wordt.

Een voorbeeld. Je wilt zeggen dat je de tafel ziet. Tisch is mannelijk, dus het wordt Ich sehe den Tisch. Als je denkt dat Tisch onzijdig is, schrijf je Ich sehe das Tisch en heb je twee fouten in een zin. Het geslacht leren is dus geen los rijtje, maar de basis onder alle naamvalregels.

Leer een nieuw woord daarom nooit los. Schrijf altijd het lidwoord erbij en zeg het hardop mee: niet Tisch, maar der Tisch. Dat kost geen extra tijd en voorkomt dat je later moet gokken.

De lidwoordtabel

Dit is de tabel die je in de loop van het jaar in je hoofd wilt hebben. In het meervoud verdwijnt het onderscheid tussen de drie geslachten: alles wordt die.

Twee dingen vallen op. In de 3e naamval vrouwelijk staat er der, terwijl der ook het mannelijke lidwoord in de 1e naamval is. Dat zorgt voor verwarring: der Frau is dus niet fout, maar betekent aan de vrouw. En in de 3e naamval meervoud komt er een n achter het zelfstandig naamwoord.

Regels waarmee je het geslacht kunt afleiden

Bij ongeveer twee derde van de Duitse woorden kun je aan de uitgang of aan de betekenis zien welk lidwoord erbij hoort. Dat scheelt veel stampwerk.

Woorden die vrouwelijk zijn: die

De uitgang e is de enige in dit lijstje met flink wat uitzonderingen, zoals der Name, der Junge en das Ende. De andere uitgangen zijn zo goed als honderd procent betrouwbaar.

Woorden die onzijdig zijn: das

De regel voor chen is de bekendste van het Duits, omdat hij tegen je gevoel in gaat: das Mädchen is onzijdig, ook al gaat het over een meisje. Alle verkleinwoorden op chen en lein zijn onzijdig, ongeacht de betekenis.

Woorden die mannelijk zijn: der

Een uitzondering die vaak op toetsen langskomt: das Bier en das Wasser zijn onzijdig, terwijl de andere dranken mannelijk zijn.

Het onbepaald lidwoord: ein, eine en kein

Naast der, die en das heeft het Duits het onbepaald lidwoord ein, te vergelijken met het Nederlandse een. De uitgangen lijken sterk op die van de der-groep, met drie plekken waar ein geen uitgang krijgt.

Ein heeft geen meervoud, net als een in het Nederlands. Wil je een meervoud ontkennen, gebruik dan keine. Alle bezittelijke voornaamwoorden (mein, dein, sein, ihr, unser, euer) krijgen precies dezelfde uitgangen als ein en kein, dus met deze tabel heb je die groep er gratis bij.

Het meervoud: vijf manieren

Het Duits vormt het meervoud niet met een vaste uitgang zoals het Nederlandse en of s. Er zijn vijf patronen, en welk patroon een woord volgt moet je per woord leren. Het lidwoord is in het meervoud altijd die.

Er is een handige vuistregel: vrouwelijke woorden krijgen bijna altijd en of n, en woorden die al op er eindigen veranderen meestal niet. Verder is het een kwestie van per woord leren, net als bij het geslacht. Schrijf daarom bij een nieuw woord meteen drie dingen op: het lidwoord, het woord zelf en het meervoud. Dus das Haus, die Häuser.

Beslisschema voor een onbekend woord

Kom je op een toets een woord tegen waarvan je het lidwoord niet weet, loop dan deze stappen af. Je komt er niet altijd uit, maar je kans op het juiste antwoord wordt flink groter dan gokken.

Stap 7 is een noodgreep, maar wel een verstandige: van de drie geslachten komt mannelijk het meest voor in het Duits. Als je echt moet gokken, is der statistisch de beste keuze.

Woorden waar leerlingen het vaakst op struikelen

Het paar der See en die See is een klassieke toetsvraag, omdat het lidwoord hier de betekenis verandert. Datzelfde geldt voor der Band (de band om iets), das Band (de tape) en die Band (de muziekgroep).

Deel deze pagina met je vrienden