Voornaamwoorden in het Duits: persoonlijk en bezittelijk

Persoonlijke voornaamwoorden per naamval

Een persoonlijk voornaamwoord vervangt een persoon of een ding. Net als bij lidwoorden verandert de vorm met de naamval. De 2e naamval laat je bij voornaamwoorden buiten beschouwing, want die komt bijna niet voor.

Kijk waar het verandert. Bij er is het verschil het grootst: er, ihn, ihm. Dat drietal is het meest getoetste onderdeel van deze tabel. Bij sie enkelvoud verandert de 4e naamval niet, maar de 3e wordt ihr. En bij wir en ihr zijn de 3e en 4e naamval gelijk: uns en euch.

• Ich sehe ihn. Ik zie hem, dus lijdend voorwerp en 4e naamval.
• Ich helfe ihm. Ik help hem, en helfen vraagt de 3e naamval.
• Er gibt mir das Buch. Aan mij is de 3e naamval.
• Kannst du mich hören? Mij is hier lijdend voorwerp.

Sie met een hoofdletter: de hoflijke vorm

Het Duits maakt scherp onderscheid tussen jij en u, en dat onderscheid moet je op een toets goed gebruiken.

Sie schrijf je altijd met een hoofdletter en de vervoeging is gelijk aan de infinitief: Sie kommen, Sie haben, Sie sind. Het bijbehorende bezittelijk voornaamwoord is Ihr, ook met een hoofdletter: Ist das Ihr Auto?

Op een schrijfvaardigheidstoets is dit een van de eerste dingen waar naar gekeken wordt. Schrijf je een formele brief aan een bedrijf en gebruik je du, dan is de toon fout, ook als de grammatica klopt.

Bezittelijke voornaamwoorden

Een bezittelijk voornaamwoord geeft aan van wie iets is. In het Duits krijgen deze woorden dezelfde uitgangen als het onbepaald lidwoord ein, dus als je die tabel al kent, hoef je alleen de stammen te leren.

De uitgangen per naamval

Achter de stam komt de uitgang die hoort bij de naamval en het geslacht van het woord dat erachter staat. Let op: het geslacht van het bezit bepaalt de uitgang, niet het geslacht van de bezitter.

Deze tabel geldt voor alle stammen. Vervang mein door dein, sein, ihr, unser of euer en je hebt de vervoeging van dat woord. Bij euer valt de tweede e weg als er een uitgang bij komt: euer wordt eure, niet euere. En bij unser blijft de stam gewoon staan: unsere, unserem.

Ihr, Ihr of ihre: drie keer hetzelfde woord

Het woordje ihr is de meest verwarrende vorm van het Duits, omdat het vier verschillende dingen kan betekenen. Je ziet aan de plek in de zin en aan de hoofdletter welke bedoeld is.

De hoofdletter is dus de sleutel: Ihr met een hoofdletter betekent altijd uw. Staat ihr aan het begin van een zin, dan kun je de hoofdletter niet gebruiken als hulpmiddel en moet je naar de vervoeging kijken. Ihr kommt met de uitgang t hoort bij jullie; Ihr Koffer ist da hoort bij uw.

De woordorde van voornaamwoorden

Staan er twee voorwerpen in een zin, dan bepaalt de vorm de volgorde. De regel is kort: de 4e naamval gaat voor de 3e naamval, maar alleen als er een voornaamwoord bij staat.

De laatste rij is de belangrijkste en tegelijk de tegenintuïtieve: Ich gebe es ihm en niet ich gebe ihm es. Bij twee voornaamwoorden staat het lijdend voorwerp vooraan. Het handige is dat je dit maar in een geval hoeft te onthouden, want in alle andere combinaties komt het voornaamwoord simpelweg eerst.

Voornaamwoorden na een voorzetsel

Ook na een voorzetsel gebruik je voornaamwoorden, en dan bepaalt het voorzetsel de naamval, precies zoals bij zelfstandige naamwoorden.

• für mich, want für vraagt de 4e naamval.
• mit mir, want mit vraagt de 3e naamval.
• ohne dich, want ohne vraagt de 4e naamval.
• von ihm, want von vraagt de 3e naamval.
• bei uns, want bei vraagt de 3e naamval.

Bij dingen in plaats van personen gebruikt het Duits een aparte constructie met da: damit in plaats van mit es, dafür in plaats van für es. Begint het voorzetsel met een klinker, dan komt er een r tussen: darauf, daran, darin. In vragen werkt hetzelfde met wo: womit fährst du, worauf wartest du.

Fouten die je makkelijk kunt voorkomen

Deel deze pagina met je vrienden