Wat is tijdvak 1: Jagers en boeren?

Het eerste geschiedenistijdvak heet ‘Jagers en boeren’. Wat zijn de belangrijkste gebeurtenissen tijdens dit tijdvak? We geven je alle belangrijke informatie en weetjes.

Jagers en boeren: weetjes en kenmerkende aspecten

De tijd van de jagers en boeren loopt tot 3000 voor Christus. In de eerste periode van deze tijd leefden mensen in kleine groepen als jagers en verzamelaars. Zij waren nomaden die van plek naar plek rondtrokken om eten te verzamelen. De taakverdeling was vaak duidelijk. Mannen gingen op jacht, terwijl vrouwen planten en vruchten verzamelden. Jagers en verzamelaars gebruikten simpel gereedschap. Ook begroeven zij hun doden en maakten ze grottekeningen. Dit kan een aanwijzing zijn dat zij in goden of magie geloofden. Er zijn geen geschreven bronnen uit deze tijd.

Tijdens dit tijdvak ontstaat ook de landbouw. Dit gebeurde in het huidige Midden-Oosten. In Europa ging men tussen 7000 en 3000 voor Christus over naar landbouwsamenlevingen. Jagen en verzamelen werd langzaam vervangen door akkerbouw en veeteelt. Door deze overgang bleven mensen op één plek wonen, zijn er meer onderlinge ontmoetingen en ontstonden er grotere samenlevingen. De boeren maakten gebruik van stenen werktuigen en vonden dingen zoals het wiel en keramiek uit. Ook bouwden ze monumenten en geloofden zij in meerdere goden.

Op plekken waar de grond heel erg vruchtbaar was, ontstonden er overschotten. Hierdoor hoefde niet iedereen meer boer te zijn en ontstonden er andere ambachten en onderlinge handel. Zo ontstaan de eerste stedelijke gemeenschappen in Mesopotamië. Ook ontstond rond 3000 voor Christus het eerste schrift (het Spijkerschrift). Dat kenmerkt het einde van de prehistorie en dus ook het eerste tijdvak. 

Welke tijd waren jagers en boeren? Tijdlijn, periodes en jaartallen

Het eerste geschiedenistijdvak bestrijkt een erg lange tijdsperiode. In die tijd zijn er een aantal belangrijke jaartallen en kenmerkende aspecten te onderscheiden.

• Tot circa 10.000 v.Chr. leven mensen als jagers en verzamelaars. Ze zijn nomaden die rondtrekken om hun eten te verzamelen.
• Rond 10.000 v. Chr. ontstaan in het huidige Midden-Oosten de eerste boeren en bijbehorende landbouwsamenlevingen. Het jagen en verzamelen wordt langzaam vervangen door akkerbouw en veeteelt.
• Tussen 7000 v.Chr. en 3000 v.Chr. ontstaan er in Europa ook steeds meer landbouwsamenlevingen.
• Tussen 5000 v.Chr. en 3000 v.Chr. ontstaan de eerste stedelijke gemeenschappen en ontstaan er vormen van handel.
• Rond 3000 v.Chr. ontstaat het eerste schrift (het spijkerschrift). Hiermee is de prehistorie ten einde en eindigt dit eerste tijdvak.

Waarom waren jagers en boeren nomaden?

Hoewel het tijdvak ‘jagers en boeren’ heet, zit er een belangrijk verschil tussen jagers-verzamelaars en boeren. De jagers-verzamelaars waren inderdaad nomaden. Om voldoende voedsel bij elkaar te krijgen, moesten zij van plek naar plek trekken. Ze volgden de seizoenen en de dieren om het eten te verzamelen. Ook waren zij erg afhankelijk van natuurlijke bronnen, zoals rivieren en bossen. Omdat ze hier zo afhankelijk van waren, moesten ze als een bron uitgeput raakte verder trekken. Anders hadden ze niet voldoende voedsel om te overleven. Hun onderkomen was daarom altijd tijdelijk en de groepen waarin ze leefden waren klein.

Dit veranderde met de opkomst van de eerste boeren. Deze boeren leefden niet meer als nomaden, maar vestigden zich op een plek met vruchtbare grond. Daar gingen zij gewassen verbouwen en vee houden. De grond en de dieren leverden voldoende voedsel. Hierdoor hoefden zij niet meer als nomaden rond te trekken, maar konden zij zich op één plek vestigen. 

De overgang van een nomadische naar een sedentaire levenswijze (op één plek) had veel invloed op het verloop van de geschiedenis. Doordat mensen niet meer steeds van plek naar plek hoefden te trekken, konden er grotere samenlevingen ontstaan. Op plekken met erg vruchtbare grond konden mensen zelfs andere beroepen gaan uitoefenen. Zo ontstonden er andere ambachten en werd er onderling wat handel gedreven. Dit veranderde de sociale structuren en had veel gevolgen voor de levenswijze van mensen. 

Tijdvak 1: jagers en boeren leren en oefenen

Het eerste geschiedenistijdvak beslaat een lange periode. Als je over de tijd van de jagers en boeren gaat leren, zijn er een paar kenmerkende aspecten erg belangrijk om te onthouden.

• Jagers-verzamelaars waren nomaden die rondtrokken om hun eten te verzamelen.
• De eerste boeren ontstonden in het huidige Midden-Oosten en ruilden het nomadenbestaan in voor een sedentaire levenswijze.
• Met de overgang van een nomadisch bestaan naar een sedentair bestaan verschoven ook de sociale structuren en konden handel en uiteindelijk zelfs steden ontstaan.
• Met de opkomst van het eerste schrift eindigt de prehistorie.

Wil je oefenen met vragen over dit tijdvak? Gebruik dan onze handige oefentoetsen voor geschiedenis. Die oefentoetsen bevatten vragen die heel veel op de vragen uit de echte toetsen lijken. Zo ontdek je of je alle belangrijke informatie over dit tijdvak al kent én beheerst of dat je nog wat extra moet leren en oefenen.

Klik hier voor onze geschiedenistoetsen!