Duitse werkwoorden vervoegen: zwak, sterk, onregelmatig en het voltooid deelwoord

De stam: waar je altijd begint

Elke vervoeging begint bij de stam. Die vind je door en van de infinitief af te halen. Spielen wordt spiel, machen wordt mach, wohnen wordt wohn. Bij een paar werkwoorden haal je alleen de n weg, zoals bij sammeln dat sammel wordt.

Achter die stam zet je de uitgang die bij de persoon hoort. In de tegenwoordige tijd zijn dat zes uitgangen die voor bijna alle werkwoorden gelden.

Let op twee spellingzaken. Eindigt de stam op t, d of een combinatie als tn, dan komt er een extra e tussen: du arbeitest, er arbeitet. Eindigt de stam op s, ß, z of x, dan valt bij du de s weg: du heißt, du sitzt.

Zwakke werkwoorden: de regelmatige groep

Zwakke werkwoorden zijn het makkelijkst, want de stam blijft hetzelfde in alle tijden. Je hoeft alleen de uitgangen te kennen.

De verleden tijd van een zwak werkwoord

In de onvoltooid verleden tijd, in het Duits het Präteritum of Imperfekt, zet je te tussen de stam en de uitgang. De uitgangen zijn iets anders dan in de tegenwoordige tijd, want ich en er krijgen geen uitgang meer.

Dat ich en er dezelfde vorm hebben, is geen fout: dat geldt in de verleden tijd voor alle werkwoorden, ook de sterke.

Sterke werkwoorden: de klinker verandert

Sterke werkwoorden veranderen van klinker in de verleden tijd en vaak ook in het voltooid deelwoord. Het deelwoord eindigt bij deze groep op en in plaats van op t.

Deze drie kolommen zijn wat je met een rijtje bedoelt. Je leert ze in die vaste volgorde: infinitief, verleden tijd, voltooid deelwoord. Zeg ze hardop achter elkaar op, want de klank van singen, sang, gesungen blijft beter hangen dan de losse vormen.

Klinkerwisseling in de tegenwoordige tijd

Bij een aantal sterke werkwoorden verandert de klinker al in de tegenwoordige tijd, maar alleen bij du en bij er, sie, es. De rest van de vervoeging blijft normaal.

Dit is een van de vaste toetsonderdelen van de onderbouw. Onthoud dat de wisseling alleen bij du en bij de derde persoon enkelvoud gebeurt. Ich fahre en wir fahren blijven dus gewoon met een a.

Onregelmatige of gemengde werkwoorden

Een kleine groep werkwoorden zit tussen zwak en sterk in. Ze veranderen van klinker, zoals sterke werkwoorden, maar krijgen de zwakke uitgangen met te en een deelwoord op t. In Duitse methodes heten ze gemengde werkwoorden.

Deze zes zijn er in de praktijk maar, dus dit rijtje is snel te leren. Let op wissen: in de tegenwoordige tijd is dat ich weiß, du weißt, er weiß, en dat is onregelmatig genoeg om apart te onthouden.

De voltooide tijd: haben of sein

De voltooide tijd maak je met een vervoegd hulpwerkwoord plus het voltooid deelwoord achteraan de zin. Het hulpwerkwoord is meestal haben, maar bij een bepaalde groep werkwoorden is het sein.

De vuistregel is dus: gaat het van A naar B, of verandert er een toestand, dan sein. In alle andere gevallen haben. Een lastig geval is een werkwoord als schwimmen. Ich habe geschwommen betekent dat je aan het zwemmen was, en Ich bin nach der Insel geschwommen betekent dat je ergens naartoe gezwommen bent.

Let ook op de woordorde. Het vervoegde hulpwerkwoord staat op de tweede plaats in de zin, het voltooid deelwoord gaat helemaal naar achteren: Ich habe gestern mit meinem Bruder Fußball gespielt.

Presens of Präteritum: welke verleden tijd gebruik je?

Het Duits heeft twee manieren om over het verleden te praten, en de keuze is anders dan in het Nederlands.

De laatste rij is belangrijk. Ook in spreektaal zeg je ich hatte en ich war, en niet ich habe gehabt of ich bin gewesen. Datzelfde geldt voor de modale werkwoorden: ich musste, ich konnte, ich wollte.

Scheidbare en onscheidbare werkwoorden

Veel Duitse werkwoorden hebben een voorvoegsel. Bij een scheidbaar werkwoord gaat dat voorvoegsel in de hoofdzaak naar het eind van de zin, net als in het Nederlands.

Je hoort aan de klemtoon of een werkwoord scheidbaar is. Ligt de nadruk op het voorvoegsel, zoals in aufstehen, dan is het scheidbaar. Ligt de nadruk op de stam, zoals in besuchen, dan niet. De onscheidbare voorvoegsels zijn be, ge, er, ver, zer, ent en emp.

Hoe je de rijtjes het snelst leert

• Leer de drie vormen altijd samen en zeg ze hardop op: singen, sang, gesungen. Losse vormen zonder de rest blijven niet hangen.
• Groepeer op klinkerpatroon. Singen, trinken en finden volgen alle drie het patroon i, a, u. Als je dat patroon ziet, leer je er zes tegelijk.
• Begin met de twintig werkwoorden die je het vaakst gebruikt. Gehen, kommen, sehen, essen, trinken, fahren en lesen leveren meer op dan zeldzame werkwoorden.
• Voeg het hulpwerkwoord bij het rijtje: gehen, ging, ist gegangen. Dan leer je de keuze tussen haben en sein er automatisch bij.
• Oefen met hele zinnen, niet met kale rijtjes, want op een toets moet je de vorm in een zin plaatsen en dan komt de woordorde er ook bij.

Deel deze pagina met je vrienden