Modale werkwoorden in het Duits: können, müssen, wollen, dürfen, sollen en mögen

Wat is een modaal werkwoord?

Een modaal werkwoord zegt iets over de manier waarop je iets doet of over de verhouding tot een handeling. Het gaat niet over de handeling zelf, maar over of je die kunt, moet, wilt of mag doen. Daarom staat er bijna altijd een tweede werkwoord bij.

Vergelijk Ich spiele Fußball met Ich muss Fußball spielen. Het tweede werkwoord spielen zegt wat er gebeurt, en muss zegt hoe je daar tegenover staat. Het modale werkwoord is vervoegd, het tweede werkwoord blijft in de infinitief.

De zes modale werkwoorden en hun betekenis

Er is een zevende werkwoord dat er vaak bij wordt genoemd: möchten, wat zou willen betekent. Dat is eigenlijk een vorm van mögen, maar het gedraagt zich als een apart modaal werkwoord en je gebruikt het heel vaak, bijvoorbeeld als je iets besteedt: Ich möchte einen Kaffee.

De vervoeging in de tegenwoordige tijd

Dit is de tabel die je uit je hoofd wilt kennen. Kijk vooral naar het patroon: bij ich en bij er, sie, es is de vorm hetzelfde en krijgt hij geen uitgang.

Twee dingen vallen op. Ten eerste: ich kann en er kann zijn identiek, en dat geldt voor alle zes. Ich kanne en er kannt bestaan niet. Ten tweede: in het enkelvoud verdwijnt de umlaut. Können wordt kann, müssen wordt muss, dürfen wordt darf, mögen wordt mag. Alleen bij sollen en wollen is er geen umlaut om te verliezen, en bij wollen verandert de o wel in een i.

In het meervoud is de vervoeging juist heel normaal: wir können, ihr könnt, sie können volgen precies de gewone uitgangen. De onregelmatigheid zit dus alleen in het enkelvoud.

De woordorde: het tweede werkwoord gaat naar achteren

Dit is het onderdeel waar op toetsen het vaakst punten verloren gaan. Het modale werkwoord staat vervoegd op de tweede plaats in de zin, en het tweede werkwoord gaat als infinitief helemaal naar het eind.

In een vraag zonder vraagwoord komt het modale werkwoord vooraan, maar de infinitief blijft achteraan: Kannst du mir helfen? In een bijzin met dass of weil gaan beide werkwoorden naar achteren, met het modale werkwoord als laatste: Ich weiß, dass du morgen kommen musst.

Als het modale werkwoord alleen staat

Soms laat je het tweede werkwoord weg, omdat het uit de context duidelijk is. Dat mag en het klinkt heel natuurlijk.

• Ich kann Deutsch. Bedoeld is: ich kann Deutsch sprechen.
• Ich muss nach Hause. Bedoeld is: ich muss nach Hause gehen.
• Ich mag Pizza. Hier staat mögen als gewoon werkwoord.
• Was willst du? Bedoeld is: was willst du haben.

Müssen of sollen: het verschil

Deze twee betekenen in het Nederlands allebei moeten, maar ze zeggen iets anders over waar de druk vandaan komt.

Een handige toets: kun je erachter denken van iemand anders, dan is het sollen. Bij een verplichting die uit de situatie zelf komt, gebruik je müssen.

Können of dürfen

Deze twee betekenen in het Nederlands vaak allebei kunnen of mogen, maar ook hier is het verschil scherp.

Mögen of möchten

Mögen betekent leuk of lekker vinden en gebruik je meestal zonder tweede werkwoord. Möchten betekent zou willen en gebruik je juist als je iets vraagt of bestelt.

Het verschil tussen Ich will en Ich möchte is een kwestie van toon. Ich will klinkt in het Duits behoorlijk direct, bijna eisend. In een winkel of een restaurant gebruik je daarom altijd möchte. Op een schrijfvaardigheidstoets levert dat punten op, want beoordelaars kijken naar de juiste toon.

De verleden tijd van modale werkwoorden

In de verleden tijd zijn de modale werkwoorden juist regelmatig: ze krijgen te en de gewone uitgangen. Wat verandert is dat de umlaut verdwijnt.

Voor het verleden gebruik je bij modale werkwoorden vrijwel altijd deze vorm, ook in spreektaal. Je zegt Ich musste gestern lernen en niet ich habe lernen müssen. Dat laatste bestaat wel, maar komt bijna alleen in geschreven Duits voor.

Ontkenningen: de valkuil van nicht müssen

Bij modale werkwoorden verandert de betekenis flink als je nicht toevoegt, en dat werkt anders dan in het Nederlands.

Het verschil tussen nicht müssen en nicht dürfen is een vaste toetsvraag. Wil je een verbod uitdrukken, dan gebruik je altijd dürfen: Hier darf man nicht rauchen. Met muss nicht zou je zeggen dat roken niet verplicht is, en dat is iets heel anders.

Fouten die je makkelijk kunt voorkomen

Deel deze pagina met je vrienden