Haben en sein in het Duits: vervoeging, rijtjes en gebruik

Waarom juist deze twee werkwoorden

Haben en sein komen in bijna elke Duitse zin voor. Dat komt doordat ze twee taken hebben. Als zelfstandig werkwoord betekenen ze hebben en zijn. Als hulpwerkwoord gebruik je ze om de voltooide tijd te bouwen, en zonder die twee kun je dus niet over het verleden praten.

Ze zijn allebei onregelmatig, en dat is precies de reden dat ze in vrijwel elke methode als eerste rijtje worden aangeboden. Er valt niets af te leiden: je kent ze of je kent ze niet. Het goede nieuws is dat het maar twee korte rijtjes zijn.

Haben vervoegen

Haben betekent hebben. Let op de derde persoon: de b verdwijnt bij du en bij er, sie, es.

De voltooide tijd ich habe gehabt bestaat wel, maar je gebruikt hem bijna nooit. Voor het verleden zeg je ich hatte, ook in een gesprek. Dat is een van de weinige plekken waar het Duits de eenvoudige verleden tijd verkiest boven de voltooide.

Sein vervoegen

Sein betekent zijn en is het meest onregelmatige werkwoord van het Duits. Geen van de vormen lijkt op de infinitief, dus dit rijtje moet echt uit je hoofd.

Twee valkuilen. De vorm bij ihr is seid met een d, en dat is iets anders dan het voegwoord seit met een t dat sinds betekent. En bij wir en sie is de vorm sind, niet seien.

Net als bij haben gebruik je voor het verleden ich war en niet ich bin gewesen. Ich war krank klinkt normaal, ich bin krank gewesen klinkt formeel en ouderwets.

Werden erbij: het derde rijtje

Werden betekent worden en hoort bij haben en sein, omdat je het nodig hebt voor de toekomende tijd en voor de passieve vorm. Het is even onregelmatig als de andere twee.

Je gebruikt werden op drie manieren. Als gewoon werkwoord: Sie wird Ärztin. Voor de toekomende tijd: Ich werde morgen kommen. En voor de passieve vorm: Das Haus wird gebaut. Let op dat werden zelf de voltooide tijd met sein maakt: ich bin geworden.

Haben en sein als hulpwerkwoord

Bij de voltooide tijd moet je kiezen welk hulpwerkwoord je gebruikt. Dat is niet vrij: elk werkwoord hoort bij een van de twee.

De veelgemaakte fout is dat leerlingen sein kiezen bij elke vorm van beweging. Maar beweging alleen is niet genoeg: het moet een verplaatsing van A naar B zijn. Ich habe eine Stunde getanzt gebruikt haben, want je bent niet ergens naartoe gedanst.

Vaste uitdrukkingen met haben

Het Duits gebruikt haben in een aantal uitdrukkingen waar het Nederlands een ander werkwoord kiest. Deze combinaties leer je als geheel.

Let op Recht haben en Angst haben: in het Nederlands zeg je bij het tweede vaak bang zijn met het werkwoord zijn, maar het Duits gebruikt haben. En let op dat het zelfstandig naamwoord in deze uitdrukkingen geen lidwoord krijgt: Ich habe Hunger, niet Ich habe einen Hunger.

Vaste uitdrukkingen met sein

De constructie mir ist kalt is opvallend, want het Nederlands gebruikt hier hebben en het Duits zijn. Verder staat de persoon in de 3e naamval: mir, dir, ihm.

Haben en sein in vragen en ontkenningen

In een vraag zonder vraagwoord komt het werkwoord vooraan. Bij haben en sein levert dat vormen op die je vaak in gesprekken hoort.

Bij haben plus een zelfstandig naamwoord gebruik je voor de ontkenning kein en niet nicht: Ich habe kein Geld, niet Ich habe nicht Geld. Bij sein plus een bijvoeglijk naamwoord gebruik je altijd nicht.

Zo zet je de rijtjes vast

• Zeg beide rijtjes hardop op in de vaste volgorde ich, du, er, wir, ihr, sie. De klank van het rijtje helpt meer dan het beeld van de tabel.
• Leer per rijtje maar een tijd tegelijk. Eerst de tegenwoordige tijd van haben en sein, daarna hatte en war, dan pas de rest.
• Maak van elke vorm een korte zin over jezelf: Ich habe einen Hund. Ich bin fünfzehn. Ich hatte gestern keine Zeit. Zo koppel je de vorm aan betekenis.
• Test jezelf omgekeerd: kijk naar hattest en zeg welke persoon daarbij hoort. Dat is wat je op een toets ook moet doen.
• Combineer de rijtjes met de keuze van het hulpwerkwoord. Zeg niet gehen, ging, gegangen maar gehen, ging, ist gegangen.

Deel deze pagina met je vrienden