Wat is een cao in de economie?

Economie
Cao
Arbeidsvoorwaarden
Vakbonden
ToetsMij
2m leestijd
Laatst gewijzigd 24 aug 2026

Een cao, de afkorting voor collectieve arbeidsovereenkomst, is een schriftelijke overeenkomst met afspraken over arbeidsvoorwaarden voor een groep werknemers. Dat kan een bedrijf zijn of een hele bedrijfstak, afhankelijk van de cao en van wie eraan gebonden is. Collectief betekent dus dat de afspraken niet werknemer voor werknemer worden uitonderhandeld. Werk je bijvoorbeeld in een supermarkt, dan kan je uurloon uit de geldende cao komen in plaats van uit een afzonderlijke afspraak met je bedrijfsleider.

Wie maken de afspraken in een cao?

Cao in de economie
Bij een cao onderhandelen werknemers niet ieder afzonderlijk, maar gezamenlijk: samen sta je sterk.

Aan de onderhandelingstafel staan werkgevers en werknemers tegenover elkaar. Aan de werkgeverskant kan dat één werkgever zijn of een hele werkgeversorganisatie; werknemers worden vertegenwoordigd door één of meer vakbonden. Zij maken afspraken over bijvoorbeeld loon, werktijden, vakantiedagen en toeslagen. De economische ruimte die er is voor loonstijgingen wordt de loonruimte genoemd.

Wat staat er in een cao?

In een cao staan onder meer primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Primaire arbeidsvoorwaarden gaan over de kern van de arbeidsrelatie, zoals je loon en werktijden. Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn aanvullende afspraken, bijvoorbeeld over vakantiedagen, reiskosten, scholing of pensioen. Een cao kan ook gunstiger zijn dan het wettelijke minimum, bijvoorbeeld door bij ziekte een groter deel van het loon door te betalen. Bij langdurig inkomensverlies door ziekte kan daarnaast de sociale zekerheid in beeld komen.

Voorbeeld: de cao van je bijbaantje

Je werkt in een supermarkt voor € 6,00 per uur. De vakbond en werkgevers spreken in de nieuwe cao een loonsverhoging van 5% af. Als die cao op jouw arbeidsovereenkomst van toepassing is, stijgt je loon naar € 6,30 per uur. Je hoeft die verhoging dan niet zelf één op één met je leidinggevende uit te onderhandelen; dezelfde cao-afspraak geldt voor collega’s die onder die cao vallen.

Of een cao voor jou geldt, wordt niet simpelweg bepaald door je vakbondslidmaatschap. Dat hangt onder meer af van je werkgever, de werkingssfeer van de cao en of een bedrijfstak-cao algemeen verbindend is verklaard. Vakbonden onderhandelen namens werknemers. Lidmaatschap kan je invloed geven op die vertegenwoordiging, maar is niet automatisch de toegangspas tot de cao-afspraken.

Collectief onderhandelen verandert ook de onderhandelingspositie. Een individuele werknemer heeft tegenover een werkgever vaak minder invloed op algemene arbeidsvoorwaarden dan een grote groep werknemers samen. Via vakbonden kunnen werknemers daarom gezamenlijk onderhandelen over afspraken die voor een bredere groep gelden.

Een cao is een concreet voorbeeld van samenwerken en onderhandelen op de arbeidsmarkt. In ons artikel daarover zie je hoe dat samenhangt met de andere begrippen. Daarna kun je oefenen met de bijbehorende toetsvragen!

Wil je oefenen?

Maak nu de voorbeeldtoets economie om te ervaren hoe ToetsMij werkt.

Toetsen ontwikkeld door 200+ vakexperts
Antwoorden, uitwerkingen en toelichtingen
Bewezen resultaat: hogere cijfers, minder stress
ToetsMij

Alle oefentoetsen op ToetsMij worden ontwikkeld door vakexperts met jarenlange ervaring in het voortgezet onderwijs. Het zijn docenten en specialisten die de lesmethodes van binnenuit kennen en dagelijks werken met de boeken en toetsen die leerlingen op school gebruiken. Zij weten als geen ander hoe een goede vraag eruitziet en op welk niveau leerlingen worden getoetst.

Deel deze pagina met je vrienden

Dit zeggen leerlingen en ouders

10

Toetsmij: de steun in de rug die elk kind verdient

Als ouder wil je maar één ding: dat je kinderen gezien worden, uitgedaagd worden en het vertrouwen krijgen dat ze méér kunnen dan ze zelf soms denken. Voor ons is Toetsmij daarin een gamechanger geweest.

Onze oudste dochter begon ooit op mavo-kader. Een lieve, slimme meid, maar soms onzeker en zoekend naar structuur. Dankzij de toetsen van Toetsmij.....helder, betrouwbaar, precies op niveau en altijd met ruimte om te groeien kreeg ze stap voor stap het vertrouwen dat ze het wél kon. 
En hoe. 
Ze stroomde door naar de havo, haalde haar diploma en volgt nu op eigen kracht de lerarenopleiding. Dat is niet alleen haar verdienste, maar ook het resultaat van materialen die haar serieus namen en haar lieten zien waar ze stond en waar ze naartoe kon.

Ook onze jongste dochter profiteert nu van Toetsmij. Ze doet op school al een aantal vakken op hoger niveau, en juist daar is Toetsmij een uitkomst. De toetsen sluiten perfect aan, dagen uit zonder te overweldigen en geven precies de feedback die ze nodig heeft om verder te groeien. 
Het voelt alsof er iemand meedenkt, iemand die begrijpt dat elk kind anders leert en dat kwaliteit het verschil maakt.

Wat Toetsmij voor ons bijzonder maakt:
- Super betrouwbaar, e weet dat de toetsen kloppen, aansluiten en eerlijk meten. 
- Meedenkend, het voelt alsof er altijd iemand achter de schermen staat die begrijpt wat leerlingen nodig hebben. 
- Topkwaliteit geen rommel, geen gokwerk, maar echt professioneel materiaal waar scholen jaloers op zouden zijn. 

Voor ons is Toetsmij niet zomaar een hulpmiddel. Het is een partner in de ontwikkeling van onze kinderen. Een stille kracht die hen helpt groeien, bloeien en boven zichzelf uitstijgen.

En als trotse ouder kan ik maar één ding zeggen: 
Dankjewel, Toetsmij. Jullie maken écht het verschil.

Marco Braspenning
10

Hele fijne en goede ondersteuning bij…

Hele fijne en goede ondersteuning bij de voorbereiding van de middelbare school toetsen. Havo/vwo brugjaren gebruik gemaakt van Toetsmij. Realistische toetsen. Vraag en antwoorden zijn top. Cijfers zijn omhoog gegaan maar ook het begrip van de stof en hoe een toets is opgebouwd. Goede snelle communicatie met de organisatie. Kortom een aanrader!!!

Mea
10

Eindelijk goede punten!

Mijn dochter heeft vorig jaar haar examen vmbo-GT niet gehaald! Dit jaar was dus extra stress! We zijn gewend en zo liep het nu ook weer dat ze het net op het randje vaak net red. Maarja we wilden geen herhaling van vorig jaar! In de laatste maanden hebben we toen toch gekozen voor toetsmij. Sceptisch maar toch wel te proberen. En nu is ze gewoon geslaagd met hoge punten!!!!!

Ik denk dat dat o.a komt omdat ze geen lezer is en daardoor niets bijblijft. Toetsmij is doen. Ik zeg aanrader!!!!

Thera Ploegmakers , Vlijmen

Zoek in meer dan 10.000 toetsen

Echte toetsvragen, precies aansluitend op jouw lesmethode en leerjaar. Voor alle klassen en alle niveaus

Ik zit in het
en doe
ik wil beter worden in