Economie begrippen

Bij collectieve goederen kun je mensen niet goed van het gebruik uitsluiten, en gaat gebruik door de één niet ten koste van het gebruik door een ander. Daarom worden zulke voorzieningen meestal door de overheid geregeld en uit belastingen betaald.

In dit artikel leer je wat sociale zekerheid is en wanneer je er een beroep op kunt doen. Je ziet uit welke drie delen het stelsel bestaat, hoe volksverzekeringen, werknemersverzekeringen en sociale voorzieningen van elkaar verschillen, en wie de sociale zekerheid betaalt.

De staatsschuld, ook wel overheidsschuld genoemd, is het bedrag aan schulden dat de overheid op een bepaald moment heeft uitstaan. Een begrotingstekort vergroot meestal de behoefte om geld te lenen, maar de schuld kan ook door andere financiële transacties veranderen. Over een deel van de schuld betaalt de overheid rente. Die rentelasten nemen ruimte in op de begroting, naast uitgaven aan bijvoorbeeld onderwijs of sociale zekerheid.

Een cao, de afkorting voor collectieve arbeidsovereenkomst, is een schriftelijke overeenkomst met afspraken over arbeidsvoorwaarden voor een groep werknemers. Dat kan een bedrijf zijn of een hele bedrijfstak, afhankelijk van de cao en van wie eraan gebonden is. Collectief betekent dus dat de afspraken niet werknemer voor werknemer worden uitonderhandeld. Werk je bijvoorbeeld in een supermarkt, dan kan je uurloon uit de geldende cao komen in plaats van uit een afzonderlijke afspraak met je bedrijfsleider.

Het solidariteitsbeginsel houdt in dat een grote groep samen kosten en risico’s draagt, terwijl maar een deel van die groep de voorziening of uitkering nodig heeft. Als iedereen alleen voor zijn eigen gebruik of eigen pech zou betalen, zouden zware kosten volledig terechtkomen bij degene die ze treft. Bij belastingen en sociale zekerheid is meebetalen daarom wettelijk geregeld. Dat noemen we verplichte solidariteit.

In dit artikel leer je waarom mensen zich verzekeren, wat een premie is, wat er in een polis staat, hoe een eigen risico werkt en waarom niet iedereen dezelfde premie betaalt.

De Engelse term moral hazard, vaak vertaald als moreel wangedrag, betekent dat iemand meer risico gaat nemen doordat een ander een deel van de gevolgen draagt.

Beleggen betekent dat je geld investeert in bijvoorbeeld aandelen om rendement te behalen. De waarde kan stijgen, maar ook dalen, waardoor je een deel van je inleg kunt verliezen.

In dit artikel leer je wat een ondernemingsvorm is, waarom een eenmanszaak geen rechtspersoon is en een bv wel, wat een zzp’er is en wie er aansprakelijk is voor de schulden van een eenmanszaak, een vof en een bv.

In dit artikel leer je wat economen met welvaart bedoelen, wat het verschil is tussen welvaart in enge zin en welvaart in brede zin, en met welke maatstaven je welvaart kunt meten.

In dit artikel leer je wat het bruto binnenlands product meet, wat er wel en niet in meetelt, hoe je het bbp per hoofd van de bevolking en de groei ervan berekent, en wat het bbp juist niet laat zien.

Van een extern effect is sprake als een aankoop of productie gevolgen heeft voor anderen die niet in de prijs van die transactie zijn verwerkt. Dat gevolg kan voordelig of nadelig zijn.

In dit artikel leer je waarover je inkomstenbelasting betaalt, hoe de belastingschijven werken, wat een heffingskorting is en wat er met loonheffing van je loonstrookje af gaat.

Btw is de afkorting voor belasting over de toegevoegde waarde. Bedrijven brengen btw in rekening over hun verkopen en mogen btw op zakelijke inkopen onder voorwaarden verrekenen.

Accijns is een extra belasting die de overheid heft op een kleine groep producten, zoals benzine, alcohol en tabak.

Als een land meer goederen en diensten produceert dan in de periode ervoor, spreken economen van economische groei. Daarbij gaat het om de groei van het productievolume, dus gecorrigeerd voor prijsveranderingen.

In dit artikel leer je wanneer iemand in de economie werkloos is, welke vier soorten werkloosheid er zijn en wat een krappe arbeidsmarkt betekent.

In dit artikel leer je wat een wisselkoers is, hoe je met een wisselkoers omrekent, waarom koersen veranderen en wat dat betekent voor import en export.

In dit artikel leer je wat conjunctuur is, wat het verschil is tussen hoogconjunctuur, laagconjunctuur en een recessie, en hoe productiecapaciteit en bezettingsgraad daarbij horen.

De betalingsbalans geeft een overzicht van de transacties tussen Nederland en het buitenland in een bepaalde periode. De Nederlandsche Bank stelt die statistiek samen met het CBS. De volledige betalingsbalans bestaat uit drie rekeningen: de lopende rekening, de kapitaalrekening en de financiële rekening. In dit artikel kijken we vooral naar de lopende rekening en de handelsbalans. De financiële rekening laten we verder buiten beschouwing.

Behoeften zijn wensen waarvoor mensen bereid zijn iets op te geven, zoals geld of tijd. Zodra daarvoor schaarse middelen nodig zijn, ontstaat een economisch keuzeprobleem. Mooi weer kun je prettig vinden zonder dat je er per se schaarse middelen voor hoeft in te zetten; voor een nieuwe telefoon moet dat wel.

Opofferingskosten zijn de waarde van het beste alternatief dat je laat schieten als je een keuze maakt. Ze staan niet op een prijskaartje, maar tellen economisch wel mee. Een keuze kost je dus niet alleen wat je betaalt, maar ook de waarde van het beste alternatief dat je niet kiest.

Een budgetlijn laat in een grafiek zien welke combinaties van twee producten je met een bepaald budget precies kunt betalen. Op de lijn besteed je het hele budget. Combinaties onder de lijn zijn ook betaalbaar; dan houd je zelfs nog budget over. Samen vormen de lijn en het gebied eronder de budgetset. Boven de lijn is je budget niet groot genoeg.

Inkomen is het geld dat je in een bepaalde periode ontvangt, meestal per maand of per jaar. Dat tijdselement is belangrijk, want inkomen is een stroom, geen voorraad. Het geld op je spaarrekening is geen inkomen; de rente die je daarover ontvangt wel.

In dit artikel leer je wat arbeidsproductiviteit is, hoe je die per arbeidsuur of per werknemer berekent en waardoor de arbeidsproductiviteit kan stijgen. Ook lees je waarom arbeidsproductiviteit belangrijk is voor lonen, prijzen en economische groei.

In dit artikel leer je wat een bedrijfskolom is, welke schakels erin zitten en hoe je bedrijven indeelt in de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector. Ook lees je wat de informele sector is en waarvoor een bedrijfskolom nuttig is.

De toegevoegde waarde van een bedrijf is het verschil tussen de waarde van wat het verkoopt en de waarde van wat het daarvoor bij andere bedrijven heeft ingekocht.

In dit artikel leer je wat chartaal en giraal geld zijn en waarin ze van elkaar verschillen. Ook lees je welke drie functies geld heeft, wat de intrinsieke waarde van geld is en wat de maatschappelijke geldhoeveelheid inhoudt.

In dit artikel leer je wat inflatie is en hoe je een procentuele prijsstijging berekent. Ook lees je hoe bestedingsinflatie en kosteninflatie ontstaan, wat hyperinflatie is en wie er last van inflatie heeft.

In dit artikel leer je wat koopkracht is en wat het verschil is tussen je nominale en je reële inkomen. Ook lees je hoe je met de procentuele inkomensstijging en de inflatie kunt bepalen of je koopkracht stijgt of daalt.

Een vraaglijn laat zien hoeveel stuks van een product kopers bij verschillende prijzen willen kopen. De aanbodlijn laat juist zien hoeveel stuks verkopers bij die prijzen willen aanbieden.

Marktevenwicht is de situatie waarin kopers precies zoveel van een product willen kopen als verkopers ervan willen verkopen. Er blijft dan niets liggen, en iedereen die het product wil kopen, kan het kopen als hij de prijs betaalt. Die prijs heet de evenwichtsprijs, en het aantal producten dat dan van eigenaar wisselt, is de evenwichtshoeveelheid.

Omzet is al het geld dat een bedrijf in een bepaalde periode binnenkrijgt door zijn producten te verkopen. Kosten spelen daarbij nog geen rol: de omzet is wat erin komt, niet wat de ondernemer eraan overhoudt. Daarom hoor je ook wel de term opbrengst.

In dit artikel leer je wat winst is en hoe je die berekent uit de omzet en de kosten. Ook lees je wat het verschil is tussen brutowinst en nettowinst, welke kosten er van de winst af gaan en hoe je per product de kostprijs en de winstmarge berekent.

In dit artikel leer je wat de marketingmix is en welke vier P’s daarin samenkomen: productbeleid, prijsbeleid, plaatsbeleid en promotiebeleid. Ook lees je wat het marktaandeel is en hoe je dat berekent.

In dit artikel leer je wat rente en sparen zijn en welke spaarmotieven er bestaan. Je leert hoe je rente berekent, wat het verschil is tussen enkelvoudige en samengestelde rente, en hoe je met de nominale rente en de inflatie de reële rente benadert.

Een consumptief krediet is een lening voor privé-uitgaven die geen hypothecair krediet is. Denk bijvoorbeeld aan een persoonlijke lening voor een laptop, een rijbewijs of een andere aankoop.

Een hypotheek is de lening die je bij een bank afsluit om een huis te kopen, waarbij dat huis zelf de zekerheid is dat je terugbetaalt.

Levensloop is in de economie het verloop van je inkomsten en uitgaven door verschillende fases van je leven, van jeugd en studie tot werk en pensioen.