Wat is inkomstenbelasting?

Inkomstenbelasting is belasting die wordt berekend over je belastbare inkomen.

Belastinginkomsten financieren allerlei overheidsuitgaven. Daar zitten echte collectieve goederen tussen, zoals dijken en straatverlichting, maar ook quasi-collectieve voorzieningen zoals onderwijs. De inkomstenbelasting is dus één van de manieren waarop gezamenlijke uitgaven worden betaald.

Als je inkomen uit bijvoorbeeld loon, een onderneming of een uitkering hebt, kun je met inkomstenbelasting te maken krijgen. Bij een bijbaantje kan het uiteindelijke bedrag laag of nul zijn doordat heffingskortingen de berekende belasting verlagen. Verderop in dit artikel zie je hoe dat werkt.

Waarover betaal je precies belasting?

Niet elke euro die binnenkomt wordt op dezelfde manier belast. Bij de inkomstenbelasting gelden regels over wat tot je belastbare inkomen hoort en welke aftrekposten zijn toegestaan. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde giften; ondernemers kunnen daarnaast zakelijke kosten aftrekken.

Wat er daarna overblijft, heet je belastbaar inkomen. Dat is het bedrag waarover gerekend wordt. Verdien je € 30.000 en mag je € 1.000 aftrekken, dan is je belastbaar inkomen € 29.000.

Is inkomstenbelasting een directe of een indirecte belasting?

Inkomstenbelasting is een directe belasting: de belasting wordt geheven bij degene op wiens inkomen zij betrekking heeft. Dat blijft ook zo als een werkgever alvast loonbelasting inhoudt en afdraagt.

Bij btw en accijns zit de belasting in de prijs van goederen of diensten. De verkoper int het bedrag bij de klant en draagt de verschuldigde belasting af. Daarom worden deze belastingen indirect genoemd.

De werking van belastingschijven

Bij een progressief belastingstelsel worden hogere delen van het belastbare inkomen tegen een hoger tarief belast. Daardoor kan de belastingdruk oplopen als het inkomen stijgt.

Om dat voor elkaar te krijgen wordt je belastbaar inkomen als het ware in stukken geknipt. Die stukken heten belastingschijven (ook wel: belastingschalen). Over elk stuk geldt een eigen tarief, en die tarieven lopen op. Zo’n oplopend tarief noemen we een progressief tarief. Een voorbeeld zie je hieronder.

Let op: de grenzen en tarieven hierboven zijn afgerond en dus niet precies de echte. De echte bedragen veranderen elk jaar.

Sanne valt met een deel van haar inkomen in de tweede schijf, niet met haar hele inkomen. Alleen de € 20.000 boven de eerste schijfgrens is daarom belast tegen het tarief van 38%. Een hoger schijftarief werkt steeds alleen op het deel dat in die schijf valt.

Sanne betaalt dus € 22.000 aan belasting over haar inkomen van € 60.000, en dat is bijna 37% van haar belastbare inkomen. Zo’n percentage over het totale bedrag heet de gemiddelde belastingdruk. Omdat een deel van Sannes inkomen tegen het lagere tarief valt, ligt haar gemiddelde onder haar hoogste schijftarief.

Ga je erop achteruit als je in een hogere schijf komt?

Door het hogere schijftarief op zichzelf niet. Bij een salarisstijging valt alleen het extra deel boven de schijfgrens in het hogere tarief; het eerdere deel van het inkomen blijft tegen de lagere tarieven belast.

Wat is een heffingskorting?

Een heffingskorting is een korting op de belasting die je moet betalen. Je rekent dus eerst uit hoeveel belasting je verschuldigd bent, en daar gaat de korting vervolgens vanaf.

Veel belastingplichtigen hebben recht op de algemene heffingskorting, waarvan de hoogte afhangt van onder meer het inkomen. Wie arbeidsinkomen heeft, kan daarnaast recht hebben op arbeidskorting. Stel dat Sanne in het eerste voorbeeld van hierboven, waar ze € 22.000 aan inkomstenbelasting moest betalen, daarnaast € 3.000 aan heffingskortingen krijgt. Dan moet ze uiteindelijk dus € 19.000 betalen.

Let op het verschil met iets aftrekken van je inkomen. Een heffingskorting gaat van de belásting af, en dat scheelt dus het hele bedrag. Zou je die € 3.000 in plaats daarvan van Sannes inkomen afhalen, dan scheelt haar dat maar € 1.140 (= 38% × € 3.000). Een korting op de belasting is dus veel meer waard dan een korting op je inkomen.

Misschien heb je daar zelf al ervaring mee. Bij een bijbaantje is de belasting die je zou moeten betalen namelijk vaak lager dan de korting waar je recht op hebt. En dan blijft er niets te betalen over.

Wat is loonheffing?

Op een loonstrookje zie je vaak dat er al bedragen zijn ingehouden voordat het nettoloon op je rekening komt. Onder de loonheffing vallen onder meer loonbelasting en premie volksverzekeringen.

Je werkgever houdt de loonbelasting in en draagt die af aan de Belastingdienst. Die loonbelasting is een voorheffing op de inkomstenbelasting: bij de jaarlijkse berekening wordt bekeken hoeveel er uiteindelijk verschuldigd is.

Naast loonbelasting spelen bij loonheffingen ook premies voor de sociale zekerheid een rol. Die premies financieren verschillende sociale verzekeringen.

Bij de aangifte inkomstenbelasting wordt de voorheffing verrekend met het bedrag dat uiteindelijk verschuldigd is. Is er te veel ingehouden, dan kan dat worden terugbetaald; is er te weinig ingehouden, dan kan er een bedrag bij te betalen zijn.

Waarom betaalt de een meer belasting dan de ander?

Dat is omdat ons stelsel op het draagkrachtbeginsel is gebouwd: wie meer kan missen, betaalt meer. Van € 100 belasting merkt iemand met een hoog inkomen nu eenmaal minder dan iemand die elke maand moet puzzelen om rond te komen.

Dat idee hoort bij het solidariteitsbeginsel: we betalen samen voor wie het nodig heeft. Niet elk land kiest daarvoor. Er zijn landen waar iedereen hetzelfde percentage betaalt, of je nu veel of weinig verdient. Zo’n vast percentage heet een proportioneel tarief of een vlaktaks.

Wil je leren wat de plaats van inkomstenbelasting is naast andere belastingen, en hoe belasting een rol speelt in de economie, lees dan ons artikel over welvaart en groei. Daarna kun je met onze oefentoetsen aan de slag met schijven, heffingskortingen en directe belastingen!

Deel deze pagina met je vrienden