Water in de aardrijkskunde: kringloop, gebruik en problemen

Mensen, planten en dieren kunnen niet zonder de natuurlijke hulpbron water leven. Daarom gaat deze kern binnen het vak aardrijkskunde in de onderbouw van het voortgezet onderwijs over deze onmisbare hulpbron. Je leert alles over watergebruik en denkt na over waterproblemen en mogelijke oplossingen. Ook komen de belangrijke onderwerpen waterkringloop en waterbeheer aan bod. In deze tekst behandelen we al deze onderwerpen, zodat jij je goed kunt voorbereiden op je volgende aardrijkskunde toets.

Wat is de waterkringloop?

Water is constant in beweging en wordt op die manier steeds opnieuw gebruikt. Daarvoor doorloopt water steeds een aantal stappen, die we samen de waterkringloop noemen. 

1. Verdamping: De eerste stap in de waterkringloop is de verdamping van water uit bijvoorbeeld zeeën en rivieren. Onder invloed van de warmte van de zon verandert het vloeibare water in waterdamp.
2. Condensatie: De waterdamp stijgt op en koelt hoog in de lucht af. Daardoor verandert de waterdamp in kleine druppeltjes. Dat heet condensatie.
3. Wolken en neerslag: De kleine druppeltjes vormen samen wolken. Als de druppels samen te zwaar worden, vallen ze naar beneden in de vorm van neerslag. Afhankelijk van de temperatuur is dit bijvoorbeeld regen, ijzel of sneeuw.
4. Afvoer van water: De neerslag valt in zeeën, rivieren en meren, maar wordt ook deels opgenomen door de grond. Een deel van het water wordt via rivieren afgevoerd naar de zee. Dat noemen we de afvoer van water.
5. De kringloop begint opnieuw: Nu het water zich weer op aarde bevindt, begint de waterkringloop weer opnieuw. Zo wordt het water keer op keer gebruikt.

Onthoud: 
Water doorloopt keer op keer de stappen van de waterkringloop. Hierdoor is water constant in beweging.

Wat is het watergebruik door de mens?

Mensen gebruiken veel water. We drinken het, maar gebruiken water ook voor de landbouw en industrie, om mee te koken en om ons mee te wassen. Al deze dingen samen noemen we ons watergebruik.

Het watergebruik verschilt per mens en per regio. Op sommige plekken is het watergebruik voor de landbouw of industrie bijvoorbeeld erg hoog, terwijl er op andere gebieden juist een tekort aan water is. Bovendien is niet al het water geschikt als drinkwater. Drinkwater moet namelijk schoon en veilig zijn om te drinken. In Nederland halen we drinkwater uit het grondwater en uit rivieren. Dat water wordt goed gezuiverd, zodat we het veilig kunnen drinken.

In andere landen, bijvoorbeeld in de Afrikaanse landen Eritrea en Zuid-Soedan, is er een enorm tekort aan schoon drinkwater. Extreme droogtes, maar ook oorlogen en klimaatverandering hebben veel invloed op de hoeveelheid water. Over het algemeen ligt het watergebruik in rijke landen hoog, terwijl het in arme landen juist laag ligt. 

Samengevat: 
Het watergebruik van mensen verschilt per regio. Over het algemeen gebruiken mensen in rijke landen veel water, terwijl het watergebruik in arme landen laag ligt. Niet alle regio’s hebben evenveel water tot hun beschikking, wat invloed heeft op het watergebruik.

Waterproblemen wereldwijd

Watertekorten en watervervuiling zijn de belangrijkste waterproblemen op de wereld. Hierdoor heeft niet iedereen toegang tot schoon drinkwater. Dat heeft grote gevolgen voor de gezondheid en ontwikkeling van de mensen in die regio’s. 

In veel arme landen is er weinig toegang tot schoon water. Dat heeft veel gevolgen voor de bevolking. Door slechte hygiëne en het drinken van vervuild water worden mensen ziek. Daardoor kunnen ze niet werken en moeten kinderen helpen bij bijvoorbeeld het halen van water. Het oplossen van wereldwijde waterproblemen is daarom een belangrijk onderwerp om over na te denken.

Kortom: Er zijn twee soorten waterproblemen: watertekort en watervervuiling. Deze waterproblemen hebben veel negatieve gevolgen voor de mensen in de getroffen gebieden.

Overstromingen en waterveiligheid

Een overstroming ontstaat als water buiten de normale grenzen treedt, waardoor er land onder water komt te staan. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals:

• Veel smeltwater dat door een rivier moet worden afgevoerd, kan ervoor zorgen dat een rivier buiten haar oevers treedt;
• Heftige regenval kan ervoor zorgen dat het water niet snel genoeg kan worden afgevoerd;
• Een stijging van de zeespiegel kan gebieden langs de kust bedreigen.

Om de gevolgen van overstromingen te beperken, is waterveiligheid heel belangrijk. Nederland is een land waarin waterveiligheid extra belangrijk is. We zijn een laaggelegen land, dat deels onder zeeniveau ligt. Bovendien stromen er grote rivieren, zoals de Rijn en Maas, door ons land. Die rivieren voeren veel smeltwater uit de bergen af. Zonder goede bescherming, zoals hoge dijken en stormvloedkeringen, zouden er regelmatig overstromingen zijn. 

In andere landen wordt waterveiligheid ook steeds belangrijker. Door klimaatverandering neemt het risico op overstromingen toe. Om inwoners te beschermen tegen overstromingen moet er daarom steeds meer aan waterveiligheid worden gedaan. 

Onthoud: 
Overstromingen kunnen verschillende oorzaken hebben. Om de gevolgen van een overstroming te beperken, is waterveiligheid heel belangrijk. Waterveiligheid kan verschillende vormen aannemen, zoals het bouwen van hoge dijken of het aanleggen van stormvloedkeringen.

Hoe zit het met waterbeheer en oplossingen?

Om problemen met water te voorkomen, wordt er waterbeheer toegepast. Deze vorm van watermanagement voorkomt problemen en zorgt ervoor dat we veilig met het water samen kunnen leven. Tegelijkertijd is watermanagement nodig om ervoor te zorgen dat we ook in de toekomst nog genoeg veilig drinkwater hebben.

In Nederland wordt er veel aan waterbeheer gedaan. Dit zie je onder andere terug in de vorm van:

• Dijken;
• Dammen;
• Waterbergingen (gebieden waar tijdelijk extra water kan worden opgeslagen);
• Stormvloedkeringen.

Dat soort maatregelen beschermt ons land tegen overstromingen. 

Bij de ruimtelijke planning speelt watermanagement ook een grote rol. Zo wordt er nagedacht over waar er veilig gebouwd kan worden en waar er juist extra ruimte nodig is voor het water. Schade bij overstromingen wordt op die manier beperkt.

Tegelijkertijd moet er ook nagedacht worden over duurzaam watergebruik. Zonder water kunnen we niet op aarde leven. Daarom moeten we zuinig omgaan met het water. We moeten vervuiling tegengaan en water zoveel mogelijk hergebruiken. Alleen dan kunnen we de waterproblemen voor toekomstige generaties zoveel mogelijk beperken. 

Belangrijk: 
Waterbeheer gaat over de manier waarop we problemen met water proberen te voorkomen. Het gaat over het aanleggen van bijvoorbeeld dijken, maar ook over duurzaam gebruik van drinkwater, zodat volgende generaties ook nog voldoende water hebben.

Oefenen met water in aardrijkskunde

Binnen het vak aardrijkskunde in de onderbouw van de middelbare school is de kern over water erg belangrijk. Op aardrijkskunde toetsen krijg je zeker vragen over dit onderwerp. Je moet dan kunnen uitleggen wat de waterkringloop is en welke waterproblemen er wereldwijd bestaan. Daarnaast is het belangrijk om na te denken over waterbeheer en oplossingen. Wil je oefenen met deze onderwerpen? Maak dan oefentoetsen op Toets-mij.nl. Daar oefen je op je eigen niveau met vragen over water, de waterkringloop en waterproblemen. Zo ontdek je snel wat je al weet en waar je nog even mee moet oefenen.