De 9 thema’s van aardrijkskunde uitgelegd

Bij het vak aardrijkskunde in de onderbouw van het voortgezet onderwijs staan negen thema’s centraal. Je leert binnen deze aardrijkskunde thema’s hoe mensen, natuur en ruimte met elkaar verbonden zijn. In dit overzichtsartikel vind je een korte samenvatting per thema. Dit helpt je om de aardrijkskunde leerstof beter te begrijpen. Zo zie je meteen wat je bij het vak aardrijkskunde leert en kun je de stof makkelijk herhalen. Dat helpt je bij het leren voor toetsen, zodat je betere cijfers haalt.

TIP: Klik op de thema’s om direct naar de artikelen over deze onderwerpen te gaan.

Thema 1 – Burgerschap

Het eerste aardrijkskunde thema gaat over burgerschap. Burgerschap gaat binnen het vak aardrijkskunde over de samenleving. De volgende vragen staan centraal:

Hoe gaan mensen met elkaar om?
Wat betekent wereldburgerschap?
Hoe zit het met de multiculturele samenleving?
Wat is leefbaarheid?
Hoe kun je de leefbaarheid in een gebied verbeteren?

Binnen dit thema leer je dat jij als wereldburger verbonden bent met de wereld. Cultuurverschillen hebben invloed op hoe wij als mensen met elkaar omgaan. In een multiculturele samenleving zijn die verschillen dagelijks zichtbaar. Segregatie binnen steden heeft invloed op de manier waarop mensen in dorpen, steden en wijken samenleven. Je kijkt hierbij naar je eigen omgeving, maar ook naar Nederland en de wereld.

Thema 2 – Duurzaamheid

Binnen het vak aardrijkskunde gaat duurzaamheid over de manier waarop wij als mensen omgaan met de aarde en haar hulpbronnen. Bij een duurzaam gebruik van de aarde kunnen ook volgende generaties nog goed op onze planeet leven. Binnen dit thema komen de volgende onderwerpen aan bod:

Het bekijken van je eigen ecologische voetafdruk;
Het bekijken van de ecologische voetafdruk van landen en regio’s;
Het herkennen van ecosystemen en de invloed van klimaatverandering;
De draagkracht van de aarde;
Duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen.

Je leert nadenken over de gevolgen van menselijk gedrag voor de toekomst. Hierbij kijk je naar je eigen omgeving, maar ook naar het grotere geheel van onze planeet.

Thema 3 – Bevolking en ruimte

Binnen het vak aardrijkskunde gaat het derde thema over bevolking en ruimte. Het gaat hierbij over waar mensen wonen. De volgende punten zijn belangrijk om te onthouden:

Waarom wonen mensen op bepaalde plekken wel of juist niet?
Je kunt de bevolkingsspreiding aan de hand van het klimaat, de aan- of afwezigheid van water en het landschap uitleggen;
Je leert de begrippen bevolkingsgroei en migratie uitleggen;
Je begrijpt de invloed van migratie en bevolkingsgroei op de bevolkingsspreiding en het ruimtegebruik op aarde;
Ruimtegebruik kan tot lastige keuzes en problemen leiden, vooral in dichtbevolkte gebieden. Daarom is ruimtelijke ontwikkeling extra belangrijk.

Thema 4 – Globalisering

Globalisering betekent in het vak aardrijkskunde dat de wereld steeds meer verbonden raakt. Binnen dit thema leer je meer over de manier waarop globalisering werkt.

Landen, maar ook bedrijven en mensen werken wereldwijd steeds meer samen;
Bedrijven produceren en verkopen hun producten wereldwijd;
De wereldhandel is erg belangrijk voor de economie van veel landen;
Wereldwijd is er ook veel transport, zowel van mensen als van goederen. Hierdoor worden landen en mensen wereldwijd steeds meer verbonden, maar ook steeds afhankelijker van elkaar;
Global shift betekent dat de productie van spullen verplaatst wordt naar lagelonenlanden. Dit heeft veel positieve en negatieve gevolgen, zowel in de rijke landen als in de arme landen. Je leert binnen dit thema nadenken over deze gevolgen en begrijpt beter hoe landen en mensen wereldwijd van elkaar afhankelijk zijn.

Thema 5 – Arm en rijk

Wereldwijd zijn er veel verschillen tussen arm en rijk. In dit thema leer je bij het vak aardrijkskunde in de onderbouw van de middelbare school om over deze verschillen na te denken aan de hand van de termen welvaart en welzijn.

Bij welvaart hebben we het over geld en bezittingen;
Welzijn gaat over gezondheid, veiligheid en onderwijs;
De combinatie van welvaart en welzijn bepaalt of een land of persoon arm of rijk is;
Er zijn op de wereld rijke landen, zoals Nederland, maar ook veel arme landen. Daarnaast zijn er ook binnen landen veel verschillen tussen arm en rijk;
Hoe arm of rijk een land is, heeft invloed op de ontwikkeling van dat land. Het gaat hierbij om economische en sociale vooruitgang;
Je leert waarom niet elk land zich op dezelfde manier ontwikkelt en welke rol ontwikkelingshulp en -samenwerking spelen.

Thema 6 – Grenzen en identiteit

Het thema grenzen en identiteit is het zesde thema binnen het vak aardrijkskunde in het voortgezet onderwijs. Binnen dit thema leer je verschillende dingen:

Je leert meer over natuurlijke en politieke grenzen tussen landen en de invloed die dit heeft op de identiteit van de inwoners;
Je leert dat identiteit gaat over wie je bent en waar je bij hoort;
Je leert dat er regionale identiteit en culturele identiteit bestaat. Regionale identiteit gaat erover dat je je heel erg verbonden voelt met een regio. Denk bijvoorbeeld aan Limburgers of Friezen in ons land. Bij culturele identiteit voelen mensen zich met elkaar verbonden zonder dat ze bij elkaar in de buurt wonen;
Je leert dat je de wereld kunt indelen in cultuurgebieden, zoals Europa;
Ook leer je meer over de Europese Unie en de manier waarop deze landen samenwerken, maar ook hun eigen identiteit behouden;

Thema 7 – Systeem aarde

De aarde werkt als een systeem. Binnen het zevende aardrijkskunde thema staat het systeem van de aarde centraal. Bij het vak aardrijkskunde in de onderbouw leer je binnen dit thema verschillende dingen.

Je leert meer over de aarde binnen het zonnestelsel en over aardprocessen, zoals plaattektoniek, vulkanen en aardbevingen;
Je ontdekt hoe deze natuurlijke processen invloed hebben op het klimaat en de landschappen op aarde;
Je leert meer over hoe al deze processen samenhangen en welke invloed ze samen hebben;
Je kunt het verschil tussen endogene processen (van binnenuit) en exogene processen (van buitenaf) aangeven;
Je weet de verschillen tussen weer en klimaat en leert meer over de verschillende klimaatgebieden op aarde;
Tot slot komt ook klimaatverandering binnen dit thema aan bod.

Thema 8 – Landschappen en natuurrampen

In het achtste aardrijkskunde thema hebben we het in het vak aardrijkskunde in de onderbouw op de middelbare school over landschappen en natuurrampen. De volgende onderwerpen komen daarbij langs:

Het verschil tussen natuurlijke landschappen (ontstaan door de natuur) en culturele landschappen (ontstaan onder invloed van mensen);
Het onderscheiden van verschillende landschapszones, zoals het Nederlandse polderlandschap of het berglandschap in de Alpen;
Het beschrijven van verschillende natuurrampen en de gevolgen die deze rampen hebben voor de getroffen mensen;
Het herkennen van de risico’s van natuurrampen en het nadenken over de manier waarop mensen met het landschap en natuurrampen omgaan.

Thema 9 – Water

Binnen het negende aardrijkskunde thema staat water centraal. Water is een van de belangrijkste hulpbronnen op aarde. Binnen dit thema leer je meer over de waterkringloop, waterproblemen en waterbeheer.

Je leert binnen dit thema dat water constant in beweging is in een waterkringloop;
Je moet de waterkringloop kunnen beschrijven en verklaren;
Je herkent waterproblemen (overstromingen, watertekorten en watervervuiling) en denkt na over mogelijke oplossingen;
Je leert meer over goed waterbeleid, waarbij Nederland een goed voorbeeld is;
Je denkt na over duurzaam watergebruik en kunt hier voorbeelden van geven.

Aardrijkskunde leren en oefenen

Om jouw volgende aardrijkskunde toets goed te maken, is het belangrijk dat je het betreffende thema goed beheerst. Alle negen thema’s komen in de onderbouw in opdrachten en toetsen terug. Een duidelijk overzicht van de leerstof en veel herhaling zijn daarom erg belangrijk bij het oefenen van aardrijkskunde. Je kunt dit overzichtsartikel gebruiken als startpunt. Daarnaast raden we je aan om per thema te oefenen met aardrijkskunde op Toets-mij.nl. Daar vind je uitgebreide oefentoetsen op je eigen niveau. Ontdek meteen waar je al goed in bent en waar je nog even mee moet oefenen. Dat maakt jouw volgende aardrijkskunde toets een stuk makkelijker!