Markt in de economie: uitleg en oefenen

Wat is een markt, en hoe werkt het spel van vraag en aanbod?

Een markt in de economie is het geheel van vraag en aanbod van een bepaald product, dus hoeveel de kopers willen kopen, en hoeveel de verkopers willen verkopen. Heeft die markt een vaste plek, zoals de weekmarkt in een dorp, dan is het een concrete markt. Ontmoeten kopers en verkopers elkaar zonder vaste plek, bijvoorbeeld op een ticketwebsite, dan heet dat een abstracte markt.

Hoeveel mensen willen kopen, hangt vooral af van de prijs. Economen tekenen dat in een vraaglijn: hoe lager de prijs, hoe meer vraag. Voor verkopers geldt het omgekeerde, en dat is de aanbodlijn: hoe hoger de prijs, hoe meer aanbod. Het maximale bedrag dat een koper wil betalen, heet de betalingsbereidheid; het minimale bedrag waarvoor de verkoper het kwijt wil, is de verkoopbereidheid.

Waar vraag en aanbod elkaar ontmoeten, ontstaat het marktevenwicht. Bij de evenwichtsprijs is de gevraagde hoeveelheid precies gelijk aan de aangeboden hoeveelheid. Zie ook de grafiek en het voorbeeld hieronder.

Instinker: we zien dat veel leerlingen vraagoverschot en aanbodoverschot door elkaar halen. Wil je die altijd goed onderscheiden? Kijk dan wat er over is. Bij een vraagoverschot blijven er vragers over, mensen zonder kaartje, dus is de prijs te laag. Bij een aanbodoverschot blijven er producten over, lege stoelen, dus is de prijs te hoog.

Markten zijn trouwens overal. Zelfs werk wordt verhandeld. Op de arbeidsmarkt vragen werkgevers arbeid en bieden werknemers die aan, met de loonafspraken in een cao.

Welke factoren veranderen de vraag, het aanbod en dus de prijs?

Die evenwichtsprijs ligt niet voor eeuwig vast. Er verandert voortdurend iets waardoor mensen meer of minder willen kopen, of waardoor verkopers meer of minder aanbieden. En zodra vraag of aanbod verschuift, verschuift de prijs mee. Die veranderingen heten vraagfactoren en aanbodfactoren.

We beginnen bij de vraag. Je inkomen is de eerste factor. Krijg je meer zakgeld, dan kun je meer kaartjes kopen. Daarna je voorkeuren. Gaat de artiest viral, dan wil opeens iedereen komen; en ook de prijs van andere producten telt mee, want als het festival van diezelfde week spotgoedkoop wordt, gaan sommige mensen daar liever heen. En verder: hoeveel kopers er zijn, wat het seizoen doet, en wat mensen verwachten dat er met de prijs gaat gebeuren.

Bij het aanbod werkt het net zo. Worden de kosten van de organisator hoger, bijvoorbeeld omdat de zaalhuur stijgt, dan wil hij bij dezelfde prijs minder shows geven. Wordt de techniek goedkoper, dan kan hij er juist meer aanbieden. En hoe meer aanbieders er op de markt zijn, hoe groter het totale aanbod.

Handig om te onthouden voor je toets, want hier gaat het vaak mis: verandert de prijs van het product zelf, dan beweeg je alleen over de vraaglijn. Verandert er iets anders dan de prijs, zoals je inkomen of je voorkeuren, dan verschuift de hele vraaglijn, en daarmee ook de evenwichtsprijs.

Hoe bereken je de winst van een ondernemer?

Uiteindelijk staat in iedere onderneming dezelfde vraag centraal: wat is de winst?

Daarvoor moet je een berekening maken. Voor je toets heb je drie getallen nodig. De afzet is het aantal producten dat je verkoopt, de verkoopprijs is wat één product de klant kost, en de kostprijs is wat dat ene product jóu in totaal kost om te maken of in te kopen. Verkoopprijs min kostprijs is wat je per stuk overhoudt, je winstmarge. Winstmarge keer je afzet is je winst.

Vaak reken je het in twee stappen uit. Afzet keer verkoopprijs geeft de omzet. Een veelgemaakte fout is om dat al winst te noemen. Eerst moet de inkoopwaarde van de omzet eraf, dus wat je voor de verkochte producten zelf hebt betaald; dan houd je de brutowinst over. Daarna gaan ook de bedrijfskosten eraf: loonkosten, huisvestingskosten en verkoopkosten. Sommige daarvan zijn constante kosten, die heb je altijd, hoeveel je ook verkoopt. Andere zijn variabele kosten, die groeien mee met je verkoop. Wat overblijft is de nettowinst, of als het tegenvalt, het verlies.

Dit is natuurlijk niet alles wat je moet weten om een onderneming te starten. Wil je meer weten over hoe je een eigen bedrijfje begint en welke risico’s daarbij horen? Dat lees je in ons artikel over risico en informatie.

Hoe verleiden bedrijven jou om te kopen?

Bedrijven wachten niet af tot jij toevallig langskomt, maar ze halen je actief over. Alles wat een bedrijf doet om de consument te overtuigen, heet marketing. Dat begint bij de doelgroep, de groep consumenten aan wie het bedrijf wil verkopen. Welke stappen een bedrijf daarvoor zet, schrijft het op in een marketingplan.

Daarna draait het aan vier knoppen tegelijk: de marketingmix, of de vier P’s. Het productbeleid gaat over hoe het product eruitziet: de materiële kenmerken zoals kwaliteit en verpakking, en de immateriële kenmerken zoals imago en service. Het prijsbeleid gaat over wat het mag kosten. Het plaatsbeleid gaat over waar je het koopt: rechtstreeks bij de artiest is directe distributie, via een ticketsite indirecte distributie. En het promotiebeleid gaat over hoe jij ervan hoort: reclame, sponsoring, of affiliate marketing, waarbij een website betaald krijgt voor elke verkoop die hij oplevert.

Hoe goed dat allemaal lukt, lees je af aan het marktaandeel: het deel van de totale markt dat dit ene bedrijf verkoopt.

Oefentoetsen over vraag en aanbod in de economie

Bij het vak economie in de onderbouw moet je veel weten van de markt. De belangrijkste begrippen zijn vraag en aanbod, de evenwichtsprijs en het marktmechanisme, de vraagfactoren en aanbodfactoren, het berekenen van omzet en winst, en de marketingmix waarmee bedrijven jou verleiden. Wil je dat goed begrijpen? Dan moet je er goed mee oefenen. Daarom hebben we bij ToetsMij veel oefentoetsen. Precies op jouw niveau, en precies over het onderwerp dat je wilt leren!

Deel deze pagina met je vrienden