Schaarste in de economie: uitleg en oefenen

Waarom dwingt schaarste je om keuzes te maken?

We beginnen bij je behoeften. Dat is alles wat je wilt hebben of nodig hebt. Economen splitsen die in primaire behoeften, wat je nodig hebt om te leven, zoals eten, kleren en een dak boven je hoofd, en secundaire behoeften: al het andere, van een festivalkaartje tot een schoolfeest.

Om in die behoeften te voorzien heb je middelen nodig, en dat zijn vooral je geld en je tijd. Daarmee koop je goederen, tastbare producten zoals pizza’s en slingers, en diensten, zoals de dj die op jullie feest draait.

En daar zit precies de spanning waar je toets over gaat. Je behoeften zijn eindeloos, je middelen niet. Dat noemen we schaarste. Het gevolg is onvermijdelijk: je moet kiezen. Je middelen zijn namelijk alternatief aanwendbaar, je kunt ze op verschillende manieren inzetten, en kiezen voor het één betekent dus afzien van het ander. En wat kost die keuze je nou echt? Niet alleen geld, maar ook het beste alternatief dat je niet kiest. Dat zijn je opofferingskosten.

Instinker: we zien dat veel leerlingen denken dat schaars hetzelfde is als zeldzaam. Dat klopt niet helemaal. In de economie gaat schaarste over jouw beperkte middelen. Geld is natuurlijk niet zeldzaam, maar voor veel mensen is het wel schaars. Wil je dit altijd goed doen? Stel je dan deze vraag: moet je iets opgeven om het te krijgen, zoals geld of tijd? Dan is het schaars.

Zo’n keuze kun je ook tekenen. De budgetlijn laat zien welke combinaties van twee dingen je precies met je budget kunt kopen; alles wat binnen dat budget past, heet samen de budgetset. Zie de afbeelding hieronder voor de budgetlijn van het schoolfeest.

Hoe kiezen gezinnen en bedrijven, en wat hebben ze gemeen?

Consumeren, dat is het kopen van goederen en diensten om in je eigen behoeften te voorzien. Daarvoor moet er wel geld binnenkomen, en dat is je inkomen. Je primaire inkomen verdien je met werken of met bezit, dus met bijvoorbeeld een bijbaantje of een spaarrekening; je secundaire inkomen is wat je overhoudt nadat belastingen en premies zijn betaald en toeslagen en uitkeringen zijn ontvangen.

Hoe houd je daar grip op? Met een budget, het bedrag dat je maximaal kunt besteden, en met een begroting. Dat is een overzicht van de inkomsten en uitgaven die je verwacht. Die begroting is sluitend als de verwachte inkomsten en uitgaven even hoog zijn. Houd je de echte bedragen bij, dan heet dat een huishoudboekje.

Let op dat niet elke uitgave hetzelfde is. Vaste lasten keren regelmatig terug en zijn vaak in een contract vastgelegd, huishoudelijke uitgaven zijn je dagelijkse boodschappen, en incidentele uitgaven doe je maar zelden. Voor die laatste spaar je op tijd.

En nu iets dat misschien gek klinkt: een bedrijf doet eigenlijk precies hetzelfde als een gezin. Ook een bedrijf heeft beperkte middelen, maakt een begroting en zet verwachte opbrengsten tegen verwachte kosten. Kiest de directeur voor nieuwe machines, dan gaat datzelfde geld niet naar een reclamecampagne. Het is dus alternatief aanwendbaar, net zoals het geld op het schoolfeest voor een dj of voor pizza’s. Het verschil zit in het doel. Een gezin wil zo goed mogelijk in zijn behoeften voorzien, een bedrijf wil winst maken.

De begroting van het schoolfeest: de verwachte inkomsten en uitgaven.

Een veelgemaakte fout is om een tekort later wel op te lossen. Bij een begroting doe je dat vooraf, op papier. Dat geldt voor een gezin net zo goed als voor een bedrijf.

Oefentoetsen over schaarste in de economie

Bij het vak economie in de onderbouw moet je veel weten van schaarste. De belangrijkste begrippen zijn behoeften en middelen, schaarste, de budgetlijn, consumeren en inkomen, en de begroting van een gezin of een bedrijf. Wil je dat goed begrijpen? Dan moet je er goed mee oefenen. Daarom hebben we bij ToetsMij veel oefentoetsen. Precies op jouw niveau, en precies over het onderwerp dat je wilt leren!

Deel deze pagina met je vrienden